Có những khoảng trống đô thị không hiện diện trên bản đồ quy hoạch, nhưng lại tồn tại sâu sắc trong ký ức của người dân. Aqqu Central Café là một ví dụ. Vào thập niên 1990, sau sự tan rã của Liên Bang Xô Viết, nền kinh tế thị trường tại Kazakhstan bước vào giai đoạn chuyển đổi đầy biến động, khiến công trình gặp nhiều khó khăn trong vận hành. Giai đoạn này gắn liền với một truyền thuyết đô thị buồn: người ta kể rằng khi một trong hai con thiên nga tại hồ nước bị xâm hại, con còn lại cũng chết theo vì đau lòng. Đến năm 1995, một vụ hỏa hoạn đã thiêu rụi hoàn toàn công trình, chỉ còn lại phần móng cũ và bể nước bỏ hoang suốt ba thập kỷ.
Ảnh: Damir Otegen
Phải đến năm 2021, dưới sự kỳ vọng của công chúng và chỉ thị quyết liệt từ chính quyền nhằm khôi phục bản sắc lịch sử cho thủ đô Almaty, dự án cải tạo mới chính thức được khởi động. Chia sẻ về đề bài này, đội ngũ thiết kế Alyona & Vlad cho biết: “Mục tiêu của chúng tôi là tái hiện lại gian pavilion nguyên bản một cách chính xác nhất có thể, dựa trên phương án kiến trúc đã được phê duyệt.” Ý thức rõ trách nhiệm giữ gìn ký ức tập thể, nhóm thiết kế họn lọc những yếu tố đặc trưng của công trình cũ và điều chỉnh chúng để phù hợp với cách sử dụng trong bối cảnh hiện nay.
Ảnh: Damir Otegen
Ảnh: Damir Otegen
Ý tưởng kiến trúc vì vậy hoàn toàn tập trung vào việc khôi phục những hoài niệm thông qua cách diễn giải hiện đại về chủ nghĩa hiện đại những năm 1960. Công trình được tổ chức như một cấu trúc nhẹ bằng kính và thép, giữ được độ mở đặc trưng của pavilion, đồng thời được tích hợp trực tiếp vào cảnh quan công viên. Bên cạnh đó, hơn 50 cây xanh mới được trồng bổ sung như một phần của giải pháp bù đắp sinh thái, giúp công trình duy trì mối quan hệ liên tục với môi trường xung quanh.
Ảnh: Damir Otegen
Ảnh: Damir Otegen
Công trình Aqqu Central Café nguyên bản ra đời từ thập niên 1960 vốn là một ví dụ tiêu biểu của chủ nghĩa Kiến tạo (Constructivism) trong công viên, với hình học chặt chẽ, đường nét sắc sảo và cấu trúc mở hoàn toàn, không có hệ thống kính bao che. Ở phiên bản tái thiết, mặt bằng hình tam giác đặc trưng được giữ lại, nhưng các đường nét biên được làm mềm và bo tròn hơn, tạo sự chuyển tiếp nhẹ nhàng với cảnh quan xung quanh. Không gian bên trong vì vậy vẫn duy trì được mối liên hệ trực tiếp với công viên xung quanh, thay vì trở thành một khối đóng kín.
Không gian ngồi được bố trí để tận dụng tối đa hướng nhìn ra công viên.
Sự chuyển đổi từ mô hình pavillion ngoài trời sang một không gian F&B cao cấp đòi hỏi một hệ thống vận hành phức tạp mà công trình cũ không có. Để giải quyết bài toán này mà không làm ảnh hưởng đến độ trong suốt của kiến trúc, toàn bộ khu vực bếp, kho và hệ thống kỹ thuật được đẩy xuống tầng hầm. Giải pháp này giúp giải phóng hoàn toàn mặt bằng tầng trệt rộng 650m², tạo ra một không gian nội thất khoáng đạt, không bị chia cắt bởi các yếu tố kỹ thuật hay khu vực phụ trợ.
Không gian bên trong hạn chế phân chia để giữ sự liên tục và linh hoạt trong sử dụng.
Nếu phần kiến trúc giữ vai trò tái hiện tinh thần của chủ nghĩa Hiện đại, thì nội thất là nơi thể hiện rõ hơn ngôn ngữ đó. Không gian bên trong Aqqu Central Café không cố gắng tái dựng lại quá khứ một cách nguyên bản, mà sử dụng những thiết kế quen thuộc của giai đoạn này như các điểm tham chiếu.
Đồ nội thất được lựa chọn theo tiêu chí phù hợp tỷ lệ hơn là tạo điểm nhấn riêng lẻ.
Công trình có tổng diện tích khoảng 1.150m², được tổ chức thành hai tầng nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa công năng và cảm giác thông thoáng trong bối cảnh công viên. Vật liệu được nội thất được xử lý theo hướng hài hòa: gỗ sồi tự nhiên tạo cảm giác ấm và gần gũi, trong khi các chi tiết kim loại và hoàn thiện hiện đại giúp không gian giữ được độ sắc nét cần thiết.
Quầy lễ tân và các tấm ốp quầy bar màu burgundy được chế tác thủ công bởi studio Faski (Almaty).
Quầy lễ tân và các tấm ốp quầy bar màu burgundy được chế tác thủ công bởi studio Faski (Almaty).
Trong không gian, có thể nhận ra các thiết kế nội thất tiêu biểu của thập niên 60. Những chi tiết nội thất không chỉ phục vụ công năng, mà còn đóng vai trò như các điểm tham chiếu về mặt thẩm mỹ. Sự kết hợp giữa yếu tố di sản và hiện đại được thể hiện thông qua việc sử dụng ngôn ngữ kiến trúc địa phương, các chi tiết thủ công, cùng với một số đồ nội thất được thiết kế riêng cho công trình.
Nội thất sử dụng các thiết kế biểu tượng của thời kỳ Hiện đại như đèn Flowerpot của Verner Panton (1968) với sắc vàng nổi bật, đèn thả P376 (1963) của Kastholm & Fabricius với các đĩa nhôm đồng tâm, và đèn cây Arco của Flos (1962). Các thành phần nội thất như ghế bành, bàn trà, rèm kim loại và kệ trưng bày cũng được thiết kế riêng bởi Vladislav Churikov cho dự án này.
Bức mosaic hình thiên nga của nghệ sĩ Anastasia Zharko là một điểm nhấn quan trọng trong không gian. Ngay từ tên gọi, “Aqqu” trong tiếng Kazakh có nghĩa là “thiên nga trắng” – hình ảnh gắn với ký ức và nhận diện của công trình từ thập niên 1960. Trong nội thất, bức mosaic không chỉ đóng vai trò trang trí mà còn là cơ sở để xây dựng bảng màu tổng thể, với các tông xanh, vàng và burgundy được phát triển từ chính tác phẩm này. Việc sử dụng lại hình ảnh thiên nga vì vậy không chỉ mang tính nhận diện, mà còn đóng vai trò ý niệm cho toàn bộ dự án.
Tác phẩm mosaic rực rỡ của nghệ sĩ Anastasia Zharko.
Ảnh: Damir Otegen
Hiện tại, Aqqu Central Café không chỉ đơn thuần là một công trình được xây dựng lại, mà là một không gian đã được đưa trở lại vào đời sống đô thị sau nhiều năm bị bỏ quên. Dự án cho thấy cách kiến trúc có thể tiếp cận lịch sử không phải bằng việc sao chép, mà thông qua chọn lọc và diễn giải lại những yếu tố cốt lõi.
Thực hiện: Lê Vi | Ảnh: Damir Otegen
Xem thêm:
Cải tạo biệt thự Đức: Tinh thần hiện đại qua ngôn ngữ màu sắc
