Nằm ở điểm tận cùng phía đông nam của vịnh Boka Kotorska, cảng Kotor được ví như báu vật của thiên nhiên được che chở bởi những dãy núi đá vôi hùng vĩ. Đây là một dạng vịnh kín tự nhiên, gần như không chịu tác động trực tiếp từ sóng lớn ngoài khơi, tạo điều kiện lý tưởng cho tàu thuyền neo đậu. Nhờ lợi thế này, Kotor sớm trở thành một điểm dừng quan trọng trên tuyến hàng hải dọc biển Adriatic, kết nối khu vực Balkan với phần còn lại của Địa Trung Hải.
Ảnh: Port of Kotor
Dấu ấn thời gian trên những con phố cổ
Kotor khởi đầu với tên gọi Acruvium dưới thời La Mã. Sau sự sụp đổ của Đế chế Tây La Mã, thành phố trở thành nơi ẩn náu của người Byzantine. Trong thời Trung cổ, Kotor vận hành như một công xã tự trị, chịu sự ảnh hưởng của các triều đại Serbian Nemanjić, vương triều Bosnia và sau đó là giai đoạn sáp nhập Cộng hòa Venice kéo dài hơn ba trăm năm.
Cổng Gurdic (South Gate) – công trình từ thế kỷ 16 từng là điểm kiểm soát huyết mạch, kết nối thành cổ Kotor với các tuyến đường bộ từ phía Nam. Ảnh: GPSmyCity
Sự hiện diện của Venice đã để lại dấu ấn sâu đậm nhất, khi các tường thành kiên cố được xây dựng nhằm bảo vệ cảng khỏi những cuộc vây hãm từ Đế chế Ottoman. Qua nhiều thế kỷ, thành phố cũng chứng kiến sự thay đổi chủ quyền dưới thời Pháp, Nga và Áo-Hung, trước khi trở thành một phần của Montenegro độc lập vào năm 2006. Chính bề dày lịch sử này đã biến Kotor thành một trung tâm văn hóa nơi các trường phái xây dựng, điêu khắc và chế tác kim hoàn phát triển rực rỡ, để lại di sản là các cung điện Gothic, Romanesque và Renaissance vẫn còn nguyên vẹn đến ngày nay.
Cảng Kotor năm 1936. Ảnh: Port of Kotor
Từ pháo đài lịch sử đến cửa ngõ du thuyền
Dưới thời Áo – Hung, cảng Kotor được phát triển như một căn cứ hải quân với hệ thống cơ sở vật chất phục vụ tàu quân sự và vận tải. Đến giữa thế kỷ XIX, các tuyến tàu hơi nước đã kết nối Kotor với nhiều cảng khác trong khu vực Adriatic, duy trì hoạt động vận tải hành khách ổn định trong nhiều thập niên. Sau khi hoàn thành cao tốc Adriatic vào năm 1966, vai trò thương mại của cảng suy giảm, dẫn đến quá trình tái định hướng sang du lịch hàng hải từ những năm 1970.
Sau trận động đất năm 1979, cơ sở hạ tầng được phục hồi và mở rộng. Cầu cảng chính được kéo dài thêm khoảng 50m (1980–1982), đồng thời cảng được công nhận là cảng quốc tế vào năm 1984 và trở thành cửa khẩu đường biển chính thức từ năm 1992.
Hiện nay, cảng Kotor vận hành dưới hình thức công ty cổ phần, cung cấp các dịch vụ như hoa tiêu, neo buộc, cấp điện – nước và an ninh cảng biển. Hạ tầng cảng bao gồm hai cầu cảng chính dành cho tàu du lịch lớn và khu vực cầu cảng tại sông Škurda dành cho du thuyền. Cảng duy trì hoạt động 24/7, với vị trí cách sân bay Tivat 8 km và kết nối thuận tiện với các khu trung tâm như Podgorica và Dubrovnik.
Mỗi năm, cảng đón khoảng 500 tàu du lịch với gần 500.000 hành khách và khoảng 1.000 du thuyền, những con số cho thấy vai trò nổi bật của Kotor trên bản đồ du thuyền Địa Trung Hải. Ảnh: Port of Kotor
Ảnh: Port of Kotor
Di sản văn hóa và nghệ thuật cảng Kotor
Không giống nhiều đô thị cảng hiện đại, nơi khu bến tách biệt khỏi trung tâm, Kotor duy trì sự kết nối trực tiếp giữa cảng và thành phố. Cảng nằm ngay trước tường thành, phía sau là khu đô thị trung cổ gần như còn nguyên vẹn. Sự liền mạch giữa không gian hàng hải và đô thị này là cơ sở để khu vực được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.
Khoảng cách từ cầu cảng đến khu phố cổ chỉ khoảng 100 m. Hành khách có thể tiếp cận không gian đô thị lịch sử ngay khi cập bến – điều hiếm thấy ở nhiều cảng du lịch khác. Ảnh: Tripadvisor
Tháp đồng hồ cổ thế kỷ 17 là điểm dừng chân đầu tiên chào đón du khách khi bước qua Cổng Biển (Sea Gate) vào phố cổ Kotor. Ảnh: Freepik
Kotor là một trong những đô thị lịch sử được bảo tồn tốt nhất khu vực Địa Trung Hải, với mạng lưới đường phố nhỏ, quảng trường và các công trình đá gắn chặt với cấu trúc phòng thủ. Thành phố sở hữu Nhà hát Napoleon, được cải tạo từ tòa thị chính cũ vào năm 1810 tại Quảng trường Arms (Trg od Oružja), là nhà hát lâu đời nhất tại Montenegro. Các hoạt động sân khấu, âm nhạc từng diễn ra liên tục cho đến cuối thế kỷ XX. Bên cạnh đó, Hội hợp xướng Jedinstvo (1839) và dàn nhạc thành phố (1842) vẫn hoạt động đến nay, từng biểu diễn tại triều đình châu Âu và trong các sự kiện ngoại giao quốc tế, cho thấy vai trò văn hóa vượt ra ngoài phạm vi địa phương.
Nhà hát Napoleon. Ảnh: Tư liệu
Nhà thờ Chính tòa Thánh Tryphon – công trình hoành tráng bậc nhất phố cổ Kotor, nơi lưu giữ thánh tích của vị thánh bảo hộ thành phố từ năm 809 và là chứng nhân của hàng thế kỷ lịch sử kiến trúc từ thời Trung cổ. Ảnh: Brigitte & Jake
Nằm trong cung điện Baroque của gia tộc Grgurina, Bảo tàng Hàng hải Kotor là nơi lưu giữ những mảnh ghép lịch sử quan trọng nhất về truyền thống đi biển, được khởi xướng sưu tầm bởi hội Boca Maritime từ năm 1880. Ảnh: Culture Trekking
Our Lady of the Rocks: Hòn đảo nhân tạo duy nhất tại Adriatic được hình thành từ lời thề của những ngư dân sau khi tìm thấy linh ảnh Đức Mẹ năm 1452, như một bến đỗ tâm linh cho những gia đình chờ đợi người thân trở về từ biển cả. Ảnh: Culture Trekking
Trong bối cảnh hiện nay, Kotor đối mặt với áp lực từ du lịch và phát triển đô thị ven biển. Việc cân bằng giữa bảo tồn kiến trúc di sản và sự phát triển của du lịch du thuyền là trọng tâm quản lý để Kotor duy trì vị thế trong mạng lưới hàng hải toàn cầu.
Thực hiện: Bảo Trân
Xem thêm:
Bến tàu giao thương xưa tại Chợ Lớn
