Có thể nói, hầu như gia đình nào ở Ý cũng có một chiếc ấm pha cà phê Moka. Dù máy pha cà phê ngày càng phổ biến, chiếc ấm dùng trên bếp cổ điển vẫn là một phần trong nghi thức quen thuộc của người Ý nói riêng và tín đồ cà phê trên khắp thế giới.
Ảnh: Tư liệu
Ra đời vào những năm 1930 từ sự hợp tác giữa Alfonso Bialetti và nhà thiết kế Otello Amleto Spadini, ấm Moka được cấp bằng sáng chế năm 1946 và đặt tên theo thành phố Mokha (Yemen), trung tâm sản xuất cà phê hàng đầu thế giới. Với thiết kế ba phần thông minh gồm bình chứa nước, phễu lọc cà phê và vòi phun lên phần trên, ấm pha cà phê moka dùng nhiệt để tạo áp suất, đưa nước qua lớp bột cà phê.
Thiết kế này được yêu thích đến mức suốt 80 năm qua, Bialetti vẫn sản xuất Moka Express với thiết kế gần như không thay đổi. Không chỉ dừng lại ở một biểu tượng công năng, ấm moka còn trở thành nguồn cảm hứng cho giới thiết kế và kiến trúc. Từ việc Alberto Alessi – cháu nội của Alfonso, mời những kiến trúc sư danh tiếng nhất thế giới sáng tạo nên các phiên bản moka mang dấu ấn cá nhân, đến những cột mốc như chiếc Carmencita của Marco Zanuso hay 9090 của Richard Sapper, ấm pha cà phê đã vượt xa vai trò một vật dụng nhà bếp để trở thành một “công trình kiến trúc thu nhỏ”, nơi thẩm mỹ và chức năng giao thoa.
Kiến trúc sư Alessandro Mendini từng viết: “Mọi kiến trúc sư vĩ đại đều từng thử thiết kế một chiếc ấm pha cà phê, giống muốn xây một tòa tháp trước khi qua đời.” Quả thực, từ những tác phẩm mang tính sưu tầm của Memphis những năm 1980, chiếc Vesuvio của Gaetano Pesce, đến những thiết kế đương đại tối giản của Michael Anastassiades hay David Chipperfield, ấm moka luôn là biểu tượng sống động của sự tinh tường trong thiết kế, tầm nhìn kinh doanh nhạy bén và công năng thực dụng.
Cùng ELLE Decoration điểm qua một số mẫu ấm pha cà phê ấn tượng, góp phần tôn vinh văn hóa cà phê bằng vẻ đẹp của thiết kế.
9090 do Richard Sapper thiết kế cho Alessi
Chiếc ấm pha cà phê đầu tiên trong lịch sử Alessi, đồng thời cũng là sản phẩm đầu tiên của hãng giành được giải thưởng Compasso d’Oro và là sản phẩm đầu tiên được trưng bày tại Bảo tàng MoMA. Thiết kế đặc biệt với nhiều cải tiến như phần đế mở rộng giúp tối đa hóa nhiệt, vòi chống nhỏ giọt và khóa đòn bẩy cho phép mở ấm chỉ bằng một thao tác tay đơn giản.
Ảnh: Alessi
Caffettiera con cuore e stelle do Riccardo Dalisi thiết kế cho Alessi
Caffettiera con cuore e stelle (Ấm pha cà phê hình trái tim và những vì sao) của Riccardo Dalisi là một tác phẩm nghệ thuật và thiết kế đầy mê hoặc, tôn vinh một trong những minh chứng rực rỡ nhất cho một cách tiếp cận đầy chất thơ trong thiết kế. Đây là bản tái hiện của một trong số hơn hai trăm nguyên mẫu được Dalisi tạo ra trong suốt quá trình thiết kế dẫn đến sự ra đời của chiếc ấm pha cà phê Neapolitan của ông vào những năm 1970. Mỗi nguyên mẫu một vẻ, mỗi chiếc dần trở nên giàu tính biểu cảm hơn, đến mức thoát khỏi mọi vẻ ngoài công năng và trở thành những tác phẩm nghệ thuật.
Ảnh: Alessi
Vesuvio do Gaetano Pesce thiết kế cho Zani & Zani
Ấm pha cà phê Vesuvio được chế tác dựa trên phong cách ấm pha cà phê truyền thống Napolitana của Ý, với tên gọi ám chỉ ngọn núi lửa nổi tiếng tại thành phố Naples. Trong một bài báo trên tờ New York Times năm 1993, nhà phê bình nghệ thuật Susan Stein viết rằng Gaetano Pesce đã quay lưng lại với tất cả những chiếc ấm pha cà phê trước ông, kể từ thời Bauhaus, những chiếc ấm mà ông cho là “quá trừu tượng và quá hình thức”.Ông chia sẻ: “Tôi muốn một vật thể phản ánh thực tế tốt hơn”. Đối với Pesce, thiết kế cần tạo ra cảm xúc và cho phép con người phát triển một mối quan hệ với những vật thể mà họ sống cùng.
Ảnh: Tư liệu
Opera do Cini Boeri thiết kế cho La Pavoni
Đầu những năm 1990, Cini Boeri thiết kế ấm pha cà phê áp suất bằng thép không gỉ Opera. Cấu trúc mô-đun gồm một bình đun nhỏ và một bình chứa hình cầu, bổ sung một đĩa đồng để dẫn nhiệt tối ưu, kết hợp hài hòa giữa thẩm mỹ và công năng. Tay cầm bằng thép không gỉ rỗng bên trong và lớp xử lý chống oxy hóa ở phần lòng đảm bảo độ an toàn và độ bền. Opera thể hiện cam kết của La Pavoni trong việc kết nối khoảng cách giữa sử dụng trong gia đình và chuyên nghiệp, vốn trường tồn từ lúc thành lập cho đến nay.
Ảnh: Tư liệu
La Cupola do Aldo Rossi thiết kế cho Alessi
Aldo Rossi thiết kế La Cupola năm 1988, từ mong muốn tạo ra một chiếc ấm pha cà phê dễ tiếp cận với tất cả mọi người. Chiếc ấm được xem là một công trình kiến trúc thu nhỏ nhỏ với phần nắp hình vòm, gợi hình ảnh một ngọn tháp, với những tham chiếu rõ ràng từ hình khối và tỷ lệ của các công trình kiến trúc hiện hữu.
Ảnh: Alessi
Brew Stew Top do Tom Dixon thiết kế
Ấm pha cà phê thân thép với lớp hoàn thiện bằng đồng, với những đường nét Art Deco. Với đế vững chắc cùng tay cầm chịu nhiệt giúp rót dễ dàng, chiếc ấm mang vẻ cân bằng và thanh lịch.
Ảnh: Tư liệu
Turbo Moka do Matteo Frontini thiết kế
NTK Matteo Frontini đã cách tân chiếc ấm pha cà phê Moka kinh điển bằng phiên bản Turbo Moka với khoang đun hình kim loại xoắn ốc lấy cảm hứng từ tuabin máy bay. Cấu trúc này làm tăng 93% diện tích bề mặt tiếp xúc với nhiệt, cho phép truyền nhiệt hiệu quả hơn, giúp rút ngắn thời gian pha cà phê còn một nửa, đồng thời tiết kiệm được khoảng 30% năng lượng tiêu thụ so với ấm Moka truyền thống. Trong khi phần buồng đun được thiết kế lại hoàn toàn, hình dáng tổng thể cùng phễu lọc bên trong vẫn giữ nguyên, đảm bảo trải nghiệm pha chế truyền thống. Thông qua góc nhìn đa ngành kết hợp giữa thiết kế, nguyên lý vật lý về động lực học chất lưu và nhiệt động lực học cùng ý thức về môi trường, NTK muốn tôn vinh chiếc ấm truyền thống gần 100 năm tuổi do Alfonso Bialetti và Luigi De Ponti sáng chế.
Ảnh: Tư liệu
The Anticline do Nathaniel Wojtalik thiết kế
Ấm pha cà phê espresso The Anticline là phiên bản giới hạn, làm từ nhôm đúc, với những đường cong mềm mại lấy cảm hứng từ cấu trúc địa chất với những nếp uốn lồi khi các lớp đá bị đẩy lên. Những đường nét uốn lượn gợi cảm giác chuyển động và cân bằng, phản ánh sức mạnh tự nhiên và sức căng vốn có cả trong cấu trúc địa chất lẫn trong chính chiếc bình. Sự kết nối giữa tính điêu khắc của vật thể và thế giới tự nhiên là dấu ấn đặc trưng trong cách tiếp cận thiết kế của Nathaniel Wojtalik.
Ảnh: Charles Billot
Hermès x Bialetti do Jane Morelli thiết kế
Ý tưởng thiết kế phiên bản hợp tác đặc biệt này của Jane Morelli là giữ nguyên hình dáng ấm Bialetti cổ điển với đế bát giác màu kem, nhưng phần thân trên được đúc lại bằng màu cam Hermès, với hình một chú ngựa chạm khắc làm nắp và thân. Tay cầm chuyển sang tông nâu ấm gợi liên tưởng đến màu da thuộc đặc trưng của Hermès. Ấm đi kèm bộ tách dĩa tách sứ mang cùng ngôn ngữ thiết kế.
Ảnh: Hermès
Thực hiện: Hoàng Lê
Xem thêm
Văn hóa cà phê Ý trong chiếc ấm Moka
Chipperfield’s Moka – Thiết kế mới cho dáng hình kinh điển
Quán cafe Laph Heritage – Không gian đương đại từ mảnh ký ức Huế
