Mỗi độ tháng Tư về, Milan lại chuyển mình thành một “sân khấu khổng lồ” của ngành thiết kế. Giữa những sắp đặt nghệ thuật và chuỗi sự kiện diễn ra khắp mọi ngõ ngách, những bộ óc sáng tạo trên khắp thế giới cùng tụ hội về đây để tham dự Milan Design Week và tìm lời giải cho một câu hỏi: Chúng ta sẽ sống như thế nào trong tương lai?
Sắp đặt Library of Light của Ed Devlin tại Milan Design Week 2025. Ảnh: Monica Spezia.
Một định chế khởi nguồn từ di sản và tầm nhìn
Để hiểu được tầm vóc của Milan Design Week hôm nay, cần ngược dòng về năm 1961, khi một nhóm nhỏ các nhà sản xuất nội thất Ý cùng nhau sáng lập Salone del Mobile với mục tiêu ban đầu là thúc đẩy xuất khẩu đồ nội thất nội địa ra thị trường quốc tế. Ít ai có thể hình dung rằng cuộc gặp gỡ mang tính thương mại thuần túy ấy lại đặt nền móng cho một trong những sự kiện thiết kế có ảnh hưởng bậc nhất thế giới. Qua nhiều thập kỷ, sự kiện dần vượt ra khỏi ranh giới của những sảnh triển lãm để lan tỏa ra đường phố Milan từ những năm 1980, và khái niệm Fuorisalone (ngoài hội chợ) bắt đầu hình thành. Dấu mốc chính thức được ghi nhận vào tháng 9 năm 1990, khi bà Gilda Bojardi, Tổng biên tập tạp chí INTERNI, công bố bản hướng dẫn Designer’s Week đầu tiên, quy tụ 120 cửa hàng và showroom trải dài khắp thành phố.
Thiết kế gian hàng huyền thoại của Kartell tại Salone de Mobile năm 1968. Ý tưởng chính là tạo ra sự bí ẩn: khách tham quan phải lách qua những khe hở của bức màn nhựa để khám phá thế giới nội thất nhựa bên trong. Ảnh: Sưu tầm
Sự kết hợp giữa tính quy củ của Salone del Mobile và sự tự do của Fuorisalone đã biến Milan thành một sân chơi sáng tạo sống động. Đây là nơi mà những xu hướng thiết kế vừa được khai sinh, vừa được tổng hợp và thúc đẩy mạnh mẽ nhất. Sự kiện mang đến một cái nhìn trực quan về nhịp đập của ngành nội thất toàn cầu trong suốt một năm qua, được cô đọng lại trong vỏn vẹn bảy ngày của tháng Tư.
Do đó, dù cái tên “Salone” thường được giới chuyên môn dùng để gọi chung cho cả tuần lễ, nhưng để thấu cảm được trọn vẹn quy mô của sự kiện này, chúng ta cần nhìn nhận Milan Design Week (MDW) như một hệ sinh thái cộng hưởng giữa: Salone del Mobile và Fuorisalone.
Nằm tại tổ hợp Rho Fiera Milano với kiến trúc mái kính uốn lượn biểu tượng, Salone del Mobile là hiện thân cho bộ mặt định chế và chuyên nghiệp của ngành nội thất toàn cầu. Đây là nơi mà những “đế chế” di sản như Cassina, B&B Italia hay Molteni&C thiết lập lại trật tự về thẩm mỹ và công năng cho thế giới. Bước chân vào các gian hàng tại đây, giới chuyên môn không chỉ xem sản phẩm, mà họ đang chiêm ngưỡng những thành tựu mới nhất về kỹ nghệ chế tác và sự tiến hóa của vật liệu. Nhiều năm gần đây, Salone không còn là những dãy hành lang trưng bày đơn thuần, mà đã chuyển mình thành các hệ sinh thái trải nghiệm, nơi mỗi bước đi của khách tham quan đều được tính toán để tối ưu hóa việc tiếp cận thông tin và cảm xúc.
Buổi ra mắt dòng ghế UP của Gaetano Pesce cho thương hiệu C&B Italia (nay là B&B Italia) tại Salone de Mobile năm 1969. Những chiếc ghế này làm bằng polyurethane dẻo, được nén chặt và đóng gói chân không chỉ dày bằng 1/10 kích thước thật. Khi mở bao bì tại triển lãm, chúng tự phồng lên trước sự kinh ngạc của người xem. Ảnh: Sưu tầm
Salone del Mobile. Ảnh: Sưu tầm
Ngược lại với sự quy củ của Rho Fiera, Fuorisalone lại là một cuộc du nhập đầy táo bạo của nghệ thuật vào lòng đô thị Milan cổ kính. Đây là một phong trào tự phát của các nhà thiết kế và thương hiệu, biến những ngõ ngách của Brera, các nhà kho cũ tại Tortona hay những cung điện ẩn mình ở 5VIE thành những không gian triển lãm đầy mê hoặc. Tại Fuorisalone, ranh giới của thiết kế được nới rộng tối đa. Chúng ta hoàn toàn có thể bắt gặp một sắp đặt ánh sáng tương tác bằng AI bên trong một tu viện thế kỷ 15, hoặc một cuộc trình diễn về vật liệu sinh học diễn ra ngay tại một gara bỏ hoang. Chính sự tương phản giữa vẻ đẹp kiến trúc lịch sử của Milan và những ý tưởng vị lai của các nhà thiết kế trẻ đã tạo nên sức hút khó cưỡng, biến việc đi xem thiết kế thành một cuộc dạo chơi ngẫu hứng và đầy tính khám phá.
Fuorisalone. Ảnh: Sưu tầm
Sự khác biệt căn bản giữa hai phần của sự kiện nằm ở mục đích cốt lõi. Nếu Salone del Mobile trả lời cho câu hỏi “Chúng ta sẽ mua gì và dùng gì?”, thì Fuorisalone lại đặt ra một vấn đề khác hẳn: “Chúng ta sẽ tư duy về thiết kế như thế nào?” Một bên là sự khẳng định về vị thế thương hiệu và chất lượng sản phẩm, một bên là không gian để các giới hạn nghệ thuật được thử thách và cảm xúc được khai mở. Với những người trong nghề, hành trình tại Milan chỉ thực sự trọn vẹn khi cả hai chiều đó được trải nghiệm song song: sự tỉnh táo, thực tế tại các gian hàng ở Rho Fiera, và sự cởi mở, bay bổng khi đắm mình vào những câu chuyện đầy bản sắc của Fuorisalone trên khắp các nẻo đường thành phố.
Gian hàng trưng bày của Kartell được thiết kế bởi Ferruccio Laviani tại Salone del Mobile năm 2003. Ảnh: Apfl Studio Laviani
Nhịp sống của tuần lễ thiết kế
Hằng năm, Milan Design Week thường được ấn định vào trung tuần tháng 4 (thường rơi vào tuần thứ hai hoặc thứ ba). Đây là thời điểm mà cả thành phố Milan chuyển sang một múi giờ riêng của sự sáng tạo không ngừng nghỉ. Theo thông lệ, các triển lãm chính tại Salone del Mobile thường bắt đầu từ thứ Ba và kết thúc vào Chủ nhật. Trong khi đó, Fuorisalone thường khởi động sớm hơn một ngày để kích hoạt bầu không khí tại các quận thiết kế nội đô.
Tranh minh họa của nghệ sĩ Steven Guarnaccia thực hiện cho tạp chí Domus số đặc biệt năm 1986, kỷ niệm 25 năm thành lập Milan Design Week. Ảnh: Domus
Việc lựa chọn tháng Tư không phải là một sự ngẫu nhiên mà mang trong đó những tính toán chiến lược về cả kinh doanh lẫn trải nghiệm. Thực tế, trong giai đoạn đầu từ năm 1961 đến 1989, Salone del Mobile từng được tổ chức vào tháng Chín. Tuy nhiên, đến năm 1991, một quyết định mang tính bước ngoặt đã đưa sự kiện về tháng Tư.
Lý do đầu tiên nằm ở chu kỳ sản xuất và kinh doanh. Trong ngành công nghiệp nội thất, tháng Tư được coi là thời điểm vàng để ra mắt các mẫu prototype. Việc trình làng bộ sưu tập mới vào đầu quý II giúp các nhà sản xuất có đủ thời gian (khoảng 6 đến 8 tháng) để hoàn thiện quy trình, tiếp nhận đơn hàng và sản xuất hàng loạt nhằm phục vụ mùa mua sắm cao điểm vào cuối năm. Nếu tổ chức vào mùa Thu như trước đây, các doanh nghiệp thường rơi vào tình trạng bị động khi đơn hàng dồn dập ngay trước kỳ nghỉ Giáng sinh và năm mới.
Tác phẩm sắp đặt “Cánh đồng hoa” (1989) – một trong những thiết kế nổi bật mở đường cho sự khai sinh của Fuorisalone. Thay vì trưng bày sofa một cách thông thường, Pallucco đã biến toàn bộ không gian triển lãm tại Milan Design Week thành một trải nghiệm thị giác siêu thực. Ảnh: Sưu tầm
Lý do thứ hai liên quan mật thiết đến sự ra đời của Fuorisalone. Khi thiết kế bắt đầu tràn ra khỏi những sảnh triển lãm kín để chiếm lĩnh các cung điện, vườn hoa và nhà kho cũ, yếu tố thời tiết trở nên đáng lưu tâm. Tháng Tư tại Milan là thời điểm đẹp nhất của mùa xuân với khí hậu ôn hòa, ánh sáng ban ngày kéo dài và những cơn mưa ít dần. Đây là điều kiện lý tưởng để hàng trăm nghìn người đi bộ qua các quận thiết kế như Brera hay Tortona, tạo nên một không khí lễ hội thực thụ mà cái lạnh của mùa Đông hay sự khắc nghiệt của mùa Hè không thể mang lại.
Ngoài ra, sự dịch chuyển thời gian này đã giúp Milan Design Week tách mình ra khỏi các hội chợ thương mại thông thường và các tuần lễ thời trang lớn (Milan Fashion Week thường diễn ra vào tháng 2 và tháng 9), giúp thành phố có thể dồn toàn bộ nguồn lực hạ tầng và khách sạn cho giới thiết kế.
Ảnh chụp Gillo Dorfles – một triết gia, họa sĩ và nhà phê bình nghệ thuật tầm cỡ của Ý đang ngồi trên chiếc ghế mây khổng lồ, chia sẻ những nhận định về sự chuyển mình của thiết kế từ sự khắc nghiệt (rigorous) sang sự dễ chịu và trang trí, tại kỳ hội chợ Milan Design Week năm 2006. Ảnh: Sưu tầm
Tâm điểm Milan Design Week 2026
Bước sang năm 2026, Milan Design Week được tổ chức từ ngày 20 – 26/04/2026, tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt thông qua hai thông điệp chủ đạo từ hai đơn vị tổ chức. Tại trung tâm triển lãm Rho Fiera, Salone del Mobile 2026 vận hành dưới chiến dịch mang tên A Matter of Salone. Đây là một thông điệp đa tầng, vừa khẳng định vị thế không thể thay thế của hội chợ sau hơn 60 năm hình thành, vừa nhấn mạnh vào tính vật chất (Materiality). Trong kỷ nguyên số hóa, Salone 2026 chọn quay về tôn vinh giá trị của những gì hữu hình, con người và vật liệu cần tăng cường tương tác để tạo ra những di sản bền vững.
Super Pratone do Gufram thực hiện, Piazza San Fedele. Ảnh: Roberto Conte
Diễn ra song song, Fuorisalone 2026 đưa ra lời hiệu triệu với chủ đề Be the Project (hay Essere Progetto). Thông điệp này hướng trọng tâm vào tiến trình hơn là sản phẩm cuối cùng, kêu gọi giới thiết kế và người xem hãy trở thành một phần của dự án, cùng tham gia vào quá trình tư duy để giải quyết các vấn đề về môi trường, xã hội và sự thấu cảm. Nếu A Matter of Salone giới thiệu những nghiên cứu vật liệu và giải pháp kỹ thuật đột phá, thì Be the Project buộc người thưởng lãm phải suy nghĩ về cách thức và lý do những thực thể đó được tạo ra.
GIF giới thiệu chủ đề Be the Project (hay Essere Progetto) của Fuorisalone 2026. Ảnh: Fuorisalone
Đối với cộng đồng kiến trúc sư và nhà thiết kế, Milan Design Week 2026 chính là một cuộc tái nạp tư duy. Những ý tưởng đang được ấp ủ trong các studio khắp thế giới sẽ tìm thấy sự phản chiếu và cộng hưởng tại đây. Sự chuyển dịch từ việc quan sát hình ảnh sang việc trực tiếp chạm vào vật chất và tham gia vào tiến trình sáng tạo chính là giá trị cốt lõi mà Milan Design Week mong muốn gửi gắm đến giới chuyên môn toàn cầu.
Thực hiện: Thuỳ Như
Xem thêm:
12 thiết kế ấn tượng của các kiến trúc sư tại Milan Design Week 2024
Hermès ra mắt các thiết kế nội thất đặc sắc tại chuỗi sự kiện Milan Design Week 2022
