Kiến trúc sư Khoa Vũ mở đầu năm 2026 bằng triển lãm và ra mắt dự án sách đã ấp ủ từ nhiều năm – Grayscale. Anh đại diện cho thế hệ kiến trúc sư trẻ lĩnh hội kiến thức và góc nhìn từ nền giáo dục Kiến Trúc cả ở Mỹ và Việt Nam.
Chân dung Khoa Vũ. Minh họa: Trương Gia Việt
Những ký ức sớm nhất của anh về không gian kiến trúc? Những ghi nhận đầu tiên này có ảnh hưởng gì đến thực hành của anh ngày nay?
Tôi nghĩ những ký ức sớm nhất của mình về kiến trúc thực ra không phải là về hình thức của công trình, mà là về trải nghiệm không gian. Lão Tử từng nói một câu rất đẹp: chúng ta nhào nặn đất sét để tạo nên một cái nồi, nhưng chính khoảng trống bên trong mới khiến cái nồi trở nên hữu ích. Cuối cùng thì kiến trúc cũng vậy. Chúng ta xây dựng hình khối vật chất, nhưng điều mà con người thực sự sống trong đó lại là không gian, là sự trống rỗng được định hình bởi vật chất.
Ở giai đoạn đầu đời, khi tôi chưa có bất kỳ nền tảng kiến thức nào về kiến trúc, Đà Lạt chính là ký ức không gian mạnh mẽ nhất trong tôi. Đà Lạt của những năm tháng tôi lớn lên có một sự hòa quyện rất đặc biệt giữa cảnh quan, khí hậu, con người và kiến trúc. Thành phố ấy luôn có một bầu không khí nhẹ nhàng và có phần mơ màng. Sự hòa quyện đó tạo nên một cảm giác rất tự nhiên, rất thuần khiết.
Nhìn lại, tôi nghĩ những trải nghiệm ấy đã ảnh hưởng đến cách tôi cảm nhận kiến trúc nhiều hơn bất kỳ lý thuyết nào tôi học sau này.
Khi sang Mỹ học kiến trúc, tôi bước vào một quá trình đào tạo rất dài, bài bản và nhận ra rằng bên trong mỗi kiến trúc sư dường như tồn tại hai thư viện song song. Một là thư viện của ký ức và cảm xúc, nơi lưu giữ những trải nghiệm rất cá nhân về không gian. Với tôi, thư viện ấy gắn liền với Đà Lạt. Thư viện còn lại là thư viện của ngôn ngữ kiến trúc, gồm những phương pháp, công cụ và hệ tư duy mà chúng ta học được qua đào tạo.
Hành trình của tôi từ đó đến nay thực chất là quá trình tìm cách kết nối hai thư viện này. Không phải để thay thế ký ức bằng lý thuyết, mà để tìm ra một phương thức chuyển tải những cảm xúc rất sâu trong ký ức ấy thành hình hài của kiến trúc.
Có lẽ vì vậy mà cho đến hôm nay, điều ảnh hưởng mạnh nhất đến thực hành của tôi vẫn không phải là một phong cách hay hình thức cụ thể, mà là câu hỏi rất căn bản về kiến trúc. Làm thế nào để tạo ra một không gian mà khi con người bước vào, họ có thể thật sự cảm nhận được sự hiện hữu của mình trong thế giới vật lý xung quanh.
Grayscale – Architecture of Fog hình thành trong luận văn thạc sĩ của Khoa Vũ tại Harvard. Anh suy nghĩ về cách một kiến trúc mới có thể được hình thành trên nền những giá trị sẵn có, cụ thể là khu vực ga Đà Lạt. Thay vì cạnh tranh với công trình lịch sử, dự án đề xuất một kiến trúc đóng vai trò như một “background” mới – một lớp không gian mềm mại giúp tôn vinh và đối thoại với kiến trúc cũ, giống như cách sương mù của Đà Lạt bao phủ cảnh quan mà không áp đặt lên nó.
Thực hành – nghiên cứu về kiến trúc của anh hiện nay đang được thừa hưởng hay gánh vác những gì từ bối cảnh 3 thập kỷ vừa qua?
Tôi nghĩ kiến trúc Việt Nam đã trải qua một giai đoạn chuyển động rất mạnh mẽ. Đó là quá trình đất nước mở cửa, đô thị phát triển nhanh, và kiến trúc cũng bắt đầu tiếp xúc nhiều hơn với thế giới. Thế hệ kiến trúc sư của chúng tôi được thừa hưởng một bối cảnh rất đặc biệt – một nền tảng văn hóa và không gian sống đã được tích lũy qua nhiều thế hệ. Mặt khác là một dòng chảy tư duy mới đến từ sự giao thoa quốc tế.
Tôi may mắn được lớn lên đúng vào thời điểm hai dòng chảy đó bắt đầu gặp nhau. Khi còn nhỏ, tôi sống trong một môi trường nơi kiến trúc vẫn còn gắn rất chặt với đời sống và khí hậu. Sau này, khi ra nước ngoài học tập và làm việc, tôi lại tiếp cận với những phương pháp luận và hệ tư duy kiến trúc đương đại. Vì vậy thực hành của tôi hôm nay phần nào mang theo cả hai lớp trải nghiệm đó.
“Thế hệ của chúng tôi cũng đang gánh vác một thách thức lớn. Tốc độ đô thị hóa trong ba mươi năm qua diễn ra nhanh hơn khả năng suy nghĩ và tổ chức của kiến trúc.”
Tôi nghĩ điều quan trọng nhất thừa hưởng được là một nền tảng rất phong phú về không gian sống bản địa. Những ngôi nhà, những khu phố, cách con người sử dụng không gian trong khí hậu nhiệt đới… tất cả tạo nên một kho tàng kinh nghiệm rất quý giá. Nhưng đồng thời, thế hệ của chúng tôi cũng đang gánh vác một thách thức lớn. Tốc độ đô thị hóa trong ba mươi năm qua diễn ra nhanh hơn khả năng suy nghĩ và tổ chức của kiến trúc.
Chính vì vậy, tôi thường nhìn thực hành của mình như một quá trình tìm kiếm sự cân bằng giữa hai lực này. Một bên là những phương pháp thiết kế và tư duy kiến trúc mà tôi học được từ môi trường quốc tế. Một bên là ký ức về nơi chốn, về khí hậu, về cách con người thực sự sống trong không gian ở Việt Nam.
“Nếu nhìn lại quá trình từ khi còn học cho đến hiện tại, có một điều gần như không thay đổi trong cách tôi tiếp cận thiết kế: đó là niềm tin rằng kiến trúc trước hết là nghệ thuật tổ chức không gian.”
Khi nói đến khái niệm bản sắc kiến trúc của một quốc gia, theo anh, vai trò của một kiến trúc sư thế hệ của mình có sự ảnh hưởng ở mức độ nào đến bức tranh chung?
Theo quan sát của tôi, kiến trúc Việt Nam hiện nay đang ở trong một giai đoạn rất thú vị và nhiều năng lượng. Nhiều thế hệ kiến trúc sư đang cùng lúc tìm tòi những hướng đi mới, nhưng điều
đáng chú ý là những tìm kiếm đó thường không tách rời khỏi nền tảng đã có. Chúng ta vẫn thấy những cuộc đối thoại rất rõ với kiến trúc truyền thống, với di sản kiến trúc thời Pháp, cũng như với những giải pháp kiến trúc thích ứng với khí hậu nhiệt đới. Điều khiến tôi thấy lạc quan là thay vì đi tìm một bản sắc duy nhất, kiến trúc Việt Nam hôm nay đang dần hình thành một sự đa dạng bản sắc trong một nền chung. Chính sự đa dạng đó tạo nên sức sống của bức tranh kiến trúc hiện nay.
Ts VEIL là dự án cải tạo một biệt thự ba tầng rộng 300m2 tại trung tâm quận 2, TP.HCM. Dự án cẩn thận bảo tồn khung kết cấu cốt lõi của tòa nhà, bao gồm khung bê tông, cầu thang, sàn và mái, đồng thời tái hiện cả sự hiện diện về mặt kiến trúc và hiệu suất không gian thông qua một hệ thống lớp vỏ mới – bên ngoài và bên trong.
Trong bối cảnh đó, tôi nghĩ vai trò của thế hệ mình không phải là định nghĩa lại bản sắc kiến trúc Việt Nam theo một cách dứt khoát. Kiến trúc luôn là kết quả của một quá trình tích lũy qua nhiều thế hệ. Điều mà chúng tôi có thể làm là đóng góp thêm những cách nhìn mới vào dòng chảy đó – những cách nhìn được hình thành từ trải nghiệm cá nhân, nhưng vẫn gắn với tinh thần của nơi chốn.
“Tôi nhận ra rằng không gian kiến trúc không thể tách rời khỏi ký ức, văn hóa và bối cảnh của nơi chốn.” Ảnh: Chương Nguyễn
Từ khi còn trong ghế nhà trường đến thời điểm hiện tại, điều gì là cốt lõi luôn được gìn giữ và yếu tố nào là những khám phá đúc kết thành chất liệu sáng tạo của riêng anh?
Khi bắt đầu một dự án, điều tôi tìm kiếm là một trạng thái không gian, một cảm giác ban đầu về bầu không khí mà công trình đó có thể tạo ra.
Trạng thái đó đôi khi đến từ ký ức về một nơi chốn, đôi khi từ ánh sáng, vật liệu, hoặc từ cách con người di chuyển và trải nghiệm không gian. Khi cảm giác ban đầu ấy xuất hiện, nó giống như một “hạt nhân”. Từ đó, cấu trúc, hình khối và vật liệu dần dần được phát triển để bảo vệ và làm rõ tinh thần không gian ban đầu ấy.
Nếu nhìn lại quá trình từ khi còn học cho đến hiện tại, có một điều gần như không thay đổi trong cách tôi tiếp cận thiết kế: đó là niềm tin rằng kiến trúc trước hết là nghệ thuật tổ chức không gian. Điều này chịu ảnh hưởng khá lớn từ thời gian tôi học với KTS Christian Kerez tại ETH Zurich, nơi chúng tôi bắt đầu thiết kế từ những định nghĩa rất căn bản về không gian trước khi nghĩ đến hình thức của một công trình cụ thể.
Tuy nhiên, theo thời gian, tôi nhận ra rằng không gian kiến trúc không thể tách rời khỏi ký ức, văn hóa và bối cảnh của nơi chốn. Vì vậy những khám phá sau này của tôi thường xoay quanh việc làm thế nào để kiến trúc có thể tạo ra những trạng thái chuyển tiếp – giữa trong và ngoài, giữa vật thể và bầu không khí, giữa cái cũ và cái mới. Từ đó dần hình thành cách tiếp cận mà tôi gọi là “Grayscale”, nơi kiến trúc không còn là những ranh giới rõ ràng, mà là một phổ liên tục của những trạng thái không gian.
Điểm xuyên suốt trong các dự án của tôi là cách sử dụng không gian kiến trúc để khơi gợi thực tại, giúp con người nhận thức rõ hơn về sự tồn tại của chính mình trong không gian. Điều này nghe có vẻ rất giản dị, nhưng trong một xã hội mà internet và thế giới ảo ngày càng chiếm nhiều thời gian và sự chú ý của con người, việc tạo ra những trải nghiệm không gian có khả năng đưa con người trở lại với thế giới vật lý trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Kiến trúc, theo tôi, có sức mạnh đặc biệt ấy.
Những suy nghĩ này dần được hệ thống hóa trong Grayscale, một chủ đề nghiên cứu mà tôi bắt đầu phát triển từ thời gian học tập và sau đó xuất bản thành một cuốn sách vào năm 2019, dịch và triển lãm vào đầu năm 2026. Tôi nghĩ điều cốt lõi luôn được gìn giữ là niềm tin vào sức mạnh của không gian kiến trúc. Còn những khám phá qua thời gian chính là việc tìm ra nhiều cách khác nhau để tổ chức không gian ấy, để nó có thể chạm đến cảm xúc và nhận thức của con người một cách sâu sắc hơn.
Và có lẽ cuối cùng, kiến trúc đối với tôi luôn quay về một câu hỏi rất giản dị: Làm thế nào để một không gian có thể khiến con người dừng lại, hít thở, và thực sự cảm nhận mình đang hiện hữu trong thế giới này.
“Nhìn rộng hơn, tôi nghĩ bản sắc kiến trúc của một quốc gia không phải là một hình ảnh cố định, mà là một quá trình liên tục được tái định nghĩa qua thời gian.” Ảnh: Kiến trúc sư Khoa Vũ với đồ án thực hiện trong quá trình học tập tại GSD.
Studio KHOA VU hoạt động giữa New York và Việt Nam. Khoa Vũ đồng thời giảng dạy thiết kế kiến trúc tại Harvard Graduate School of Design (GSD). Năm 2025, Khoa Vũ được vinh danh trong danh sách WAF 40 Under 40 North America, do World Architecture Festival và The Architect’s Newspaper bình chọn, ghi nhận những kiến trúc sư trẻ có đóng góp nổi bật tại khu vực Bắc Mỹ. Dự án Ts VEIL, một công trình cải tạo và tái sử dụng thích ứng (adaptive reuse) tại Việt Nam, đã giành Architecture MasterPrize ở hạng mục Renovation & Restoration và được lọt vào shortlist của Dezeen Awards ở hạng mục Hospitality. Những dự án này phản ánh hướng đi của studio: tìm kiếm những cách tiếp cận mới cho kiến trúc thông qua việc làm việc đồng thời với bối cảnh địa phương và diễn ngôn toàn cầu.
Series “Born in the 80s” – chuỗi nội dung đầy tâm huyết phỏng vấn các kiến trúc sư, nhà thiết kế thế hệ 8x. Họ là những người đã lớn lên cùng với sự chuyển mình của đất nước và chính những ký ức sống động ấy đang định hình nên cách họ thực hành kiến trúc, tạo ra những công trình đặc sắc mà ELLE Decoration vô cùng trân trọng được giới thiệu đến bạn đọc.
Thực hiện chuyên đề: Thuỳ Dương | Minh hoạ: Trương Gia Việt | Ảnh: NVCC
Xem thêm:
Trú ẩn và thích nghi trong không gian sống (Kỳ III)
Mô hình kiến trúc tại triển lãm Grayscale của Khoa Vũ: Hiện thân của triết lý “khoảng xám”
Nhớ về nữ kiến trúc sư đầu tiên của Việt Nam – Huỳnh Thị Kiều Nga
