Trong thế giới sáng tạo thị giác, thiết kế đồ họa và thiết kế truyền thông là hai lĩnh vực gắn bó mật thiết. Nếu thiết kế đồ họa chú trọng vào ngôn ngữ hình ảnh với bố cục, màu sắc, kiểu chữ, thì thiết kế truyền thông hướng đến cách thông điệp được truyền tải và cảm nhận trong đời sống xã hội. Cả hai cùng xoay quanh mục tiêu chung: biến ý tưởng thành trải nghiệm thị giác có khả năng giao tiếp mạnh mẽ với con người.
Tại Ý – cái nôi của nghệ thuật và thẩm mỹ hiện đại, mối quan hệ giữa thiết kế đồ họa và thiết kế truyền thông được thể hiện một cách tinh tế và bền bỉ qua nhiều thế hệ. Từ những bước tiên phong của Fortunato Depero với tinh thần vị lai đầy năng lượng và chuyển động, đến tư duy hệ thống và nhất quán thị giác của Germano Facetti trong vai trò giám đốc nghệ thuật tại Penguin Books; từ phong cách thực nghiệm quang học của Franco Grignani đến ngôn ngữ thiết kế tối giản và nhân văn của Italo Lupi và Massimo Vignelli, đồ họa Ý đã không ngừng định hình nên một ngôn ngữ thị giác mang tính biểu tượng. Di sản ấy không chỉ góp phần tạo dựng diện mạo của thiết kế toàn cầu, mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ các studio trẻ như Parco Studio, Artiva Design, Happycentro và MunariDesign, những đơn vị đang tiếp nối các giá trị di sản bằng tư duy sáng tạo bền vững và góc nhìn xã hội tiến bộ.
Fortunato Depero
Ở giai đoạn đầu thế kỷ 20, khi đường biên giữa nghệ thuật và quảng cáo còn chưa được định hình rõ, Fortunato Depero (1892-1960) đóng vai trò như nhà tiên phong mang tinh thần Futurism vào thế giới thiết kế đồ họa. Ông tạo nên những hình ảnh chuyển động mạnh mẽ và dứt khoát đặc trưng của thời đại cơ giới, đồng thời biến chúng thành ngôn ngữ truyền thông trực quan, nơi nghệ thuật phục vụ cho đời sống hiện đại. Đối với Fortunato, hình khối, màu sắc và chuyển động không chỉ là diễn giải cảm xúc của hội họa mà còn là sức mạnh của quảng cáo, của giao tiếp thị giác đại chúng.
Chân dung Fortunato Depero. Ảnh: Tư liệu
Tác phẩm Depero Futurista (1927) của Fortunato Depero thường gọi là Bolted Book vì được đóng gáy bằng hai con bu-lông kim loại to bản, được xem như bản tuyên ngôn cho tư duy thiết kế xuất bản hiện đại, kết nối typography, bố cục và ý tưởng hình học thành một chỉnh thể sống động. Cùng với những chiến dịch quảng cáo mang tính biểu tượng cho Campari, Fortunato đã đặt nền móng cho thiết kế đồ họa tại Ý, vừa tiên phong trong hình thức, vừa gần gũi với đời sống công nghiệp và thương mại. Ở ông, ta thấy một quan niệm vô cùng hiện đại: thiết kế không còn là phụ bản của nghệ thuật, mà chính là nơi nghệ thuật tìm thấy công năng và nhịp điệu trong thế giới mới.
Áp phích quảng cáo rượu Campari – Bitter Campari. Ảnh: Davide Campari
Bìa tạp chí Secolo XX (thế kỷ số 20), no.10, năm 1929. Ảnh: The Merrill C. Berman Collection
Germano Facetti
Trong giai đoạn châu Âu tái thiết sau chiến tranh, Germano Facetti (1926-2006) là một trong những nhà thiết kế Ý hiếm hoi tạo dấu ấn mạnh mẽ trên trường quốc tế, đặc biệt tại Anh. Với vai trò giám đốc thiết kế của Penguin Books (1961-1971), ông đã định hình lại toàn bộ hệ thống nhận diện của nhà xuất bản này, từ bố cục bìa, kiểu chữ, màu sắc đến cách tổ chức thông tin. Germano đưa vào đó tinh thần Swiss Style và hệ thống lưới chặt chẽ, biến những cuốn sách bình dân thành những sản phẩm thị giác hiện đại, thống nhất và có giá trị thẩm mỹ cao.
Chân dung Germano Facetti. Ảnh: La Nazione
Tư duy thiết kế của Germano Facetti là minh chứng cho khả năng dung hòa giữa kỷ luật hình thức và sự nhạy cảm văn hóa. Ông trở thành cầu nối giữa thiết kế Ý giàu tính nghệ thuật và trường phái quốc tế thiên về cấu trúc lý tính. Bằng cách biến những nguyên tắc của chủ nghĩa hiện đại thành ngôn ngữ phổ quát, Germano không chỉ làm mới diện mạo của một nhà xuất bản đình đám mà còn góp phần định nghĩa thiết kế đồ họa như một hệ thống giao tiếp toàn cầu khi mọi yếu tố đều hướng đến sự rõ ràng, chức năng và hài hòa tuyệt đối.
Viện phim Anh, Báo cáo 1965 của Viện phim Anh do Germano Facetti thiết kế. Ảnh: Design Reviewed
Bìa tạp chí Design, Council of Industrial Design, số 161, tháng 5 năm 1962. Cover này được xuất bản năm 1940 và được sử dụng cho đến những năm 1990. Ảnh: Design Reviewed
Franco Grignani
Nhà thiết kế, kiến trúc sư người Ý Franco Grignani (1908-1999) đã góp phần biến thiết kế đồ họa thành không gian của nghiên cứu và khám phá. Xuất thân từ nền tảng kiến trúc và toán học, ông sớm quan tâm đến cách hình ảnh tác động lên nhận thức con người, từ đó phát triển một phong cách nghệ thuật đặc trưng dựa trên ảo giác thị giác (optical illusion), chuyển động và sự biến dạng của hình khối. Các tác phẩm của ông luôn tạo cảm giác động ngay trong tĩnh, khiến người xem vừa quan sát vừa nhận ra quá trình tri giác kỳ diệu.
Chân dung Franco Grignani. Ảnh: Sara Schifano
Trong suốt sự nghiệp, Franco Grignani đã thực hiện hàng loạt poster, quảng cáo cho Alfieri & Lacroix, Fiat, Mondadori, Pirelli, Zegna… nhưng nổi bật hơn cả là biểu tượng Pure Virgin Wool (Woolmark logo) được sử dụng rộng rãi và được xem là một trong những logo có ảnh hưởng sâu sắc trong thế kỷ XX. Nhờ phong cách nghệ thuật đặc trưng, di sản của Franco Grignani vẫn đang ảnh hưởng mạnh mẽ tới thế hệ các nhà thiết kế trẻ, đặc biệt trong lĩnh vực thiết kế hình ảnh quảng cáo, typography sáng tác và thiết kế tương tác thị giác.
Thiết kế quảng cáo dược phẩm của Franco Grignani trên Bellezza d’Italia. Ảnh: Design Reviewed
Quảng cáo cho Alfieri & Lacroix của Franco Grignani. Ảnh: Design Reviewed
Massimo Vignelli
Massimo Vignelli (1931–2014) sinh ra tại Milan, theo học kiến trúc ở Politecnico di Milano và Venice, nhưng từ sớm, ông đã xác định rằng con đường thiết kế thị giác mới là nơi phù hợp để phát huy. Massimo luôn tâm niệm: “Nếu bạn có thể thiết kế một thứ, bạn có thể kiến tạo tất cả.” Câu châm ngôn ấy phản ánh niềm tin của ông vào tính liên ngành và khả năng ứng dụng ngôn ngữ thiết kế vào mọi lĩnh vực cuộc sống.
Chân dung Massimo Vignelli. Ảnh: Tư liệu
Massimo theo đuổi triết lý thiết kế hiện đại với tiêu chí tối giản, rõ ràng, hình học đơn thuần, thể hiện rõ trong các hệ thống nhận diện thương hiệu và sản phẩm đồ hoạ mà ông từng thực hiện. Những tác phẩm nổi bật phải kể đến: hệ thống chỉ dẫn và bản đồ tàu điện ngầm New York, phong cách hình ảnh cho American Airlines, IBM, Bloomingdale’s… Trong suốt sự nghiệp, ông nhận được nhiều giải thưởng danh giá như Compasso d’Oro, AIGA Gold Medal và National Design Award của Hoa Kỳ. Nhìn chung, ảnh hưởng của Massimo vượt xa các công trình cụ thể, ông là người đã định hình ngôn ngữ của thiết kế hiện đại toàn cầu, đưa tinh thần less is more trở thành chuẩn mực của tính thẩm mỹ và tư duy hệ thống của thiết kế Ý thế kỷ XX.
Áp phích quảng cáo Pneumatici Pirelli của Massimo Vignelli – một trong những kiệt tác của thiết kế đồ họa Ý. Một quảng cáo lốp xe hoàn toàn màu hồng với hình ảnh một cô gái trẻ đạp xe giơ hai tay lên trời, truyền tải cảm giác tự do tuyệt đối và niềm vui vô bờ bến. Hình ảnh thể hiện sự trao quyền cho phụ nữ để quảng cáo cho một sản phẩm thường gắn liền với thế giới nam giới. Ảnh: Tư liệu
Áp phích 32B thiết kế cho Triển lãm Biennale of Art tại Venice, được Massimo tạo ra bằng cách cắt các chữ cái từ một tờ giấy. Ảnh: Aldo Ballo
Italo Lupi
Italo Lupi (1934-2023) là một trong những gương mặt tiêu biểu của thiết kế đồ họa và truyền thông thị giác Ý thế kỷ XX. Xuất thân từ nền tảng kiến trúc, ông mang vào thiết kế một tư duy cấu trúc chặt chẽ, nơi mỗi yếu tố – từ chữ, hình ảnh đến khoảng trắng, đều được tính toán để đạt đến sự cân bằng hoàn hảo. Phong cách của Italo vừa tối giản, nghiêm cẩn, vừa giàu tính biểu cảm và mang đậm hơi thở văn hóa do chịu nhiều ảnh hưởng từ tinh thần hiện đại của Massimo Vignelli và phong cách đồ họa Anh.
Chân dung Italo Lupi. Ảnh: Tư liệu
Trong hơn nửa thế kỷ hoạt động, Italo đã định hình diện mạo của thiết kế Ý thông qua những dự án nhận diện thương hiệu, triển lãm và ấn phẩm biên tập có tầm ảnh hưởng quốc tế. Từ logo của thương hiệu Miu Miu, hệ thống đồ họa Parco del Ticino đến vai trò giám đốc nghệ thuật cho các tạp chí như Domus và Abitare, ông luôn coi thiết kế là một hình thức giao tiếp văn hóa. Di sản của Italo Lupi không chỉ nằm ở các biểu tượng ông tạo ra, mà còn ở tinh thần thiết kế nhân văn, thông minh và thấm đẫm bản sắc nước Ý.
Logo Miu Miu do chính tay Italo Lupi thiết kế. Ảnh: Tư liệu
Hệ thống Biển báo cho Parco del Ticino (Công viên Thung lũng Ticino), sau đó được áp dụng cho tất cả các Parchi Regionali della Lombardia (Công viên Khu vực Lombardy). Ảnh: Tư liệu
Áp phích Napoli được thiết kế năm 1984 cho Quỹ Napoli ’99 nhằm tôn vinh di sản văn hóa của thành phố. Ảnh: Tư liệu
Áp phích kỷ niệm 50 năm xe Vespa. Ảnh: Tư liệu
Parco Studio
Trong cộng đồng thiết kế hiện đại tại Ý, Parco Studio (do Loredana Bontempi & Emanuele Bonetti sáng lập từ 2010) nổi lên bởi những câu chuyện văn hoá, xã hội được truyền tải vào các tác phẩm thị giác một cách chăm chút và có ý thức. Phong cách thiết kế của Parco Studio chịu ảnh hưởng rõ rệt từ tính hệ thống, rõ ràng trong thiết kế của Massimo Vignelli và khía cạnh thị giác mạnh, thử nghiệm hình thức như Franco Grignani.
Hai nhà sáng lập Parco Studio – Loredana Bontempi và Emanuele Bonetti. Ảnh: Parco Studio
Một trong những điểm làm Parco Studio trở nên đặc biệt là cách họ lồng ghép trách nhiệm xã hội và tính bền vững thông tin vào hầu hết các dự án. Họ thực hiện nhiều dự án có nội dung liên quan đến vấn đề xã hội cấp bách như: quyền bình đẳng, chống phân biệt đối xử… Ngoài ra, Parco Studio & Parco Gallery cũng thúc đẩy việc in ấn, xuất bản nhỏ, chọn xuất bản phẩm và sách báo không phổ biến rộng rãi, ưu tiên tính chất tinh tế, tác phẩm độc lập, để giảm tính phát tán nhanh, vô hướng và khuyến khích người xem đọc chậm hơn, mang lại sự phát triển bền vững trong quan điểm văn hoá và hình ảnh.
Nhận diện hình ảnh cho Tuần lễ Nghệ thuật Milano. Ảnh: Parco Studio
Thiết kế tác phẩm Il Giardino Dipinto. Ảnh: Parco Studio
Happycentro
Được thành lập vào năm 1998 tại Verona, Happycentro là studio thiết kế đồ họa đa ngành, hoạt động với thái độ nghề nghiệp của những người thợ thủ công: chăm chút từng chi tiết và luôn xem mỗi dự án là một thử nghiệm sáng tạo. Phong cách của Happycentro là sự kết hợp giữa trật tự cấu trúc rõ ràng, typography tinh tế với sự đa dạng trong cảm giác thị giác. Tiêu biểu là dự án thiết kế bao bì cho CRUDE – Raw Chocolate sử dụng carton thô kết hợp với hiệu ứng foil kim loại cho từng mức cacao (70-100%), giữ hình ảnh sản phẩm rõ ràng, đơn giản nhưng vẫn tinh tế và sang trọng.
Đội ngũ Happycentro. Ảnh: Happycentro
Về xu hướng phát triển bền vững của ngành, Happycentro đã có những bước tiếp cận rõ ràng. Chẳng hạn, trong dự án MUI Coffee Roastery, họ chuyển từ bao bì nhựa sang giấy để hướng tới lựa chọn thân thiện môi trường hơn, tập trung xây dựng chức năng, thông điệp, nội dung trước khi phát triển kiểu dáng nhằm tránh lãng phí thiết kế kiểu trang trí rỗng.
Dự án CRUDE – Raw Chocolate. Ảnh: Happycentro
Dự án vẽ minh họa cửa sổ hiệu sách Livraria Lello. Ảnh: Happycentro
Thiết kế thiệp mời vở kịch KINGS…come home do KIP Republic và National Black Theater hợp tác tổ chức. Ảnh: Happycentro
Artiva Design Studio
Thành lập năm 2003 tại Genova bởi Daniele De Batté và Davide Sossi, Artiva Design Studio là một trong những cái tên tiêu biểu cho thiết kế đồ hoạ Ý đương đại. Họ trung thành với triết lý hình học, lưới bố cục nghiêm ngặt, tương phản đen – trắng và tiết chế triệt để, tạo nên những sản phẩm vừa có kỷ luật thị giác, vừa chạm đến cảm xúc. Trong các dự án như A Lesson with A. G. Fronzoni, Artiva cho thấy sự tôn trọng tuyệt đối với truyền thống thiết kế Ý – nơi hình thức, chức năng và tư tưởng thẩm mỹ hòa làm một, thể hiện rõ tinh thần “thiết kế như một phương pháp sống”.
Hướng đến thực hành nghệ thuật có trách nhiệm, Artiva Design Studio đặt mục tiêu cải thiện môi trường qua chính cách họ tiếp cận thị giác: loại bỏ chi tiết thừa, duy trì sự tiết giản, tối ưu vật liệu và không gian in ấn.
Daniele De Batté và Davide Sossi – hai nhà đồng sáng lập Artiva Design Studio. Ảnh: Artiva Design Studio
Ảnh: Artiva Design Studio
Ảnh: Artiva Design Studio
MunariDesign
Thành lập tại Piacenza bởi Nicola-Matteo Munari, MunariDesign là một studio thiết kế Ý mang tinh thần hiện đại và tính học thuật rõ nét. Studio theo đuổi triết lý thiết kế như một hình thức của văn hoá, nghĩa là mỗi dự án không chỉ đẹp mà còn phải có ý nghĩa, phải đạt đến sự cân bằng giữa thẩm mỹ, tính trí tuệ và giá trị xã hội. Từ nhận diện thương hiệu, thiết kế xuất bản đến chỉ đạo nghệ thuật, các dự án của MunariDesign đều thể hiện sự tinh giản, chính xác và chỉn chu trong hình thức. Cách tiếp cận ấy khiến MunariDesign trở thành một trong những đại diện tiêu biểu cho thế hệ thiết kế Ý đương đại, kế thừa tinh thần kỷ luật của chủ nghĩa hiện đại nhưng vẫn giữ được tính nhân văn trong từng chi tiết.
Chân dung nhà sáng lập MunariDesign. Ảnh: MunariDesign
Bên cạnh tìm kiếm sự hoàn mỹ thị giác, MunariDesign còn hướng đến thiết kế có trách nhiệm, xem tính bền vững là một phần tự nhiên của thực hành sáng tạo. Studio chủ động hỗ trợ các dự án phi lợi nhuận trong lĩnh vực môi trường, giáo dục và văn hoá, đồng thời đẩy mạnh hợp tác với những doanh nghiệp cam kết phát triển bền vững như UniFor. Không phô trương bằng những tuyên ngôn “xanh”, MunariDesign theo đuổi sự bền vững về tinh thần thông qua việc gìn giữ văn hoá và phục vụ lợi ích chung bằng các sản phẩm thiết kế.
Bài giảng thiết kế đồ họa Ý đương đại do MunariDesign thực hiện. Ảnh: MunariDesign
Tái thiết kế tạp chí FlashArt. Ảnh: MunariDesign
Thực hiện: Thùy Như
Xem thêm:
Hội họa siêu hình của Giorgio de Chirico: Họa một thực tại
