Bối cảnh của dự án đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành ý tưởng thiết kế. Dù nằm ở trung tâm thành phố Đại Liên (Trung Quốc), khu đất lại mang tính chất khá biệt lập và kín đáo, bao quanh bởi các trường đại học và khu công nghệ phần mềm. Sự đối lập giữa một khu nghiên cứu hóa học cũ kỹ với môi trường năng động của nền kinh tế tri thức hiện đại đã tạo nên tiền đề thú vị cho dự án. Neri&Hu Design and Research Office đã tiếp cận khu đất và nhận thấy rằng chính sự khác biệt này có thể trở thành động lực để hình thành một điểm trung gian, nơi các hoạt động học thuật, sáng tạo và đời sống cộng đồng gặp gỡ.
Công trình được vinh danh trong danh sách ELLE Deco International A-List 2025 bởi Jun Li – Tổng Biên tập ELLE Decoration Trung Quốc. Ảnh: DONG Image
Trước khi được cải tạo để tái thích ứng kiến trúc, nơi đây là cơ sở nghiên cứu hóa chất được xây dựng từ những năm 1980, đóng vai trò trung tâm vận hành của một viện nghiên cứu trong khu vực. Khu đất bao gồm sáu công trình độc lập được bố trí theo hình chữ U hướng nội, tạo nên một tổng thể khép kín. Các khối nhà này được xây dựng cho nhiều mục đích khác nhau, từ văn phòng, nhà kho, ký túc xá công nhân đến các không gian phục vụ kỹ thuật. Sự khác biệt về quy mô, tỷ lệ và hình thức mặt đứng, cùng với nhiều đợt cải tạo diễn ra trong suốt bốn thập kỷ, đã khiến toàn bộ khu phức hợp trở nên rời rạc và thiếu tính thống nhất.
Hiện trạng một trong sáu công trình trước cải tạo, cho thấy những dấu vết cải tạo và xuống cấp tích tụ qua nhiều thập kỷ sử dụng. Ảnh: Neri&Hu
Ảnh: Neri&Hu
Thay vì phá bỏ khu viện nghiên cứu hóa chất cũ để xây dựng một tổ hợp hoàn toàn mới, Neri&Hu lựa chọn tiếp cận dự án theo chiến lược tái sử dụng thích ứng kiến trúc, xem những công trình hiện hữu như nền tảng cho một vòng đời mới. Trên cơ sở giữ lại phần lớn cấu trúc sẵn có, khu phức hợp được chuyển đổi thành một trung tâm sáng tạo đa chức năng, nơi quy tụ các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, làm việc và giao lưu cộng đồng.
Ảnh: DONG Image
Những không gian từng phục vụ nghiên cứu và vận hành nội bộ nay được tái sinh thành phòng trưng bày nghệ thuật, thư viện công cộng, khu bán lẻ phong cách sống, không gian dịch vụ ăn uống, rạp chiếu phim, nhà hát và văn phòng sáng tạo. Sự chuyển đổi này không chỉ đơn thuần là thay thế công năng, mà còn phản ánh sự dịch chuyển trong vai trò của khu đất, từ một cơ sở nghiên cứu khép kín trở thành điểm đến mở dành cho cộng đồng địa phương, sinh viên và những người làm việc trong lĩnh vực sáng tạo.
Ảnh: DONG Image
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhóm thiết kế phải giải quyết một thách thức không nhỏ. Sáu công trình hiện hữu sở hữu chiều cao, tỷ lệ và ngôn ngữ mặt đứng không đồng nhất sau. Thay vì cố gắng xóa nhòa những khác biệt ấy, Neri&Hu tìm kiếm một giải pháp có khả năng kết nối chúng thành một chỉnh thể mà vẫn giữ được những dấu vết lịch sử của từng khối nhà.
Ảnh: DONG Image
Giải pháp được Neri&Hu đưa ra là xây dựng một ngôn ngữ vật liệu thống nhất nhằm giải quyết tình trạng chắp vá của hệ mặt đứng hiện trạng. Thép Corten được lựa chọn làm vật liệu chủ đạo cho hệ thống này nhờ sắc đỏ nâu đặc trưng và bề mặt thô ráp được hình thành từ quá trình oxy hóa tự nhiên. Không chỉ mang lại một bản sắc thống nhất cho toàn bộ khu phức hợp, vật liệu còn gợi nhắc đến quá khứ công nghiệp của khu nghiên cứu hóa chất, tạo nên sự liên kết giữa những lớp lịch sử cũ và các can thiệp kiến trúc mới.
Với sắc đỏ nâu đặc trưng, thép Corten gợi nhắc quá khứ công nghiệp của khu nghiên cứu hóa chất, đồng thời tạo nên diện mạo mới cho The Yard.
Ảnh: DONG Image
Theo năm tháng, bề mặt thép sẽ tiếp tục thay đổi dưới ảnh hưởng của khí hậu và môi trường, tạo nên những lớp ký ức vật chất mới chồng lên các dấu tích lịch sử đã tồn tại trước đó. Nhờ vậy, công trình không bị cố định ở thời điểm hoàn thành mà tiếp tục phát triển cùng thành phố, không ngừng tích lũy thêm những lớp ký ức mới.
Ảnh: DONG Image
Điều đáng chú ý là Neri&Hu không sử dụng lớp thép này để che giấu hoàn toàn hiện trạng. Trái lại, họ chủ động giữ lại nhiều dấu vết cũ của công trình. Các mặt tiền trát vữa của khu ký túc xá công nhân được bảo tồn và phục hồi. Những cổng gỗ ở tầng trệt vẫn được giữ nguyên. Các gian nhà để xe từng phục vụ công tác sửa chữa cũng tiếp tục tồn tại như một phần ký ức vật chất của khu đất. Đây không phải những chi tiết mang tính biểu tượng hay có giá trị thẩm mỹ đặc biệt, nhưng chúng lưu giữ dấu vết của những con người đã từng sống và làm việc tại đây. Chính những yếu tố bình dị ấy lại góp phần tạo nên chiều sâu cho dự án.
Ảnh: DONG Image
Ảnh: DONG Image
Triết lý đối thoại giữa cũ và mới tiếp tục được thể hiện trong không gian nội thất. Những lớp hoàn thiện mới được đặt cạnh các bức tường gạch lộ ra một phần và những cấu kiện kết cấu mang dấu vết thời gian. Bảng vật liệu được giữ ở mức tối giản và thô mộc, giúp nhấn mạnh sự tương phản giữa các yếu tố mới được bổ sung và những lớp lịch sử hiện hữu. Người sử dụng luôn có thể cảm nhận được hai dòng thời gian đang cùng tồn tại trong một không gian duy nhất.
Ảnh: DONG Image
Ảnh: DONG Image
Một trong những can thiệp quan trọng nhất của nhóm thiết kế là thay đổi hoàn toàn vai trò của khoảng không gian trung tâm trong khu phức hợp. Trước đây, khu vực này chỉ là một bãi đỗ xe nằm giữa sáu công trình hiện hữu, chủ yếu phục vụ nhu cầu vận hành và không đóng vai trò đáng kể trong đời sống chung của khu đất. Sau cải tạo, khoảng trống đó được đưa trở thành trung tâm tổ chức không gian của toàn bộ dự án, đóng vai trò như một sân chung nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, cộng đồng và tương tác thường nhật.
Ảnh: DONG Image
Mặt bằng tổng thể của The Yard. Ảnh: Neri&Hu
Để hiện thực hóa ý tưởng này, Neri&Hu bổ sung hệ thống tường, vách ngăn, mái che và các không gian chuyển tiếp mới nhằm định hình lại khoảng sân trung tâm. Những can thiệp này không tập trung vào việc gia tăng diện tích sử dụng mà hướng đến việc tạo ra một không gian chung có bản sắc rõ ràng hơn, đồng thời củng cố tính hướng nội vốn là đặc điểm sẵn có của khu đất. Kết quả là một sân trong tương đối tách biệt khỏi sự ồn ào của đô thị nhưng vẫn đủ mở để tiếp nhận các hoạt động văn hóa, thương mại và cộng đồng.
Ảnh: DONG Image
Cách tổ chức sân trong của The Yard được lấy cảm hứng từ logic không gian của các khu vườn truyền thống Trung Hoa, nơi kiến trúc không mở lộ toàn bộ ngay từ đầu mà được tổ chức thành nhiều lớp bao quanh một lõi trung tâm. Ý tưởng này được cụ thể hóa thông qua hệ thống tường, vách ngăn, mái che và hành lang bao quanh sân trong, tạo nên các lớp không gian đan xen giữa kín và mở. Thay vì nhìn thấy toàn bộ khu phức hợp ngay từ lối vào, người sử dụng dần khám phá các khoảng sân, công trình và hoạt động bên trong khi di chuyển qua từng lớp kiến trúc. Cách tổ chức này giúp khoảng sân trung tâm trở thành một điểm đến được hé lộ từ từ, thay vì xuất hiện ngay lập tức trước mắt người xem.
Ảnh: DONG Image
Ảnh: DONG Image
Tại trung tâm quảng trường, một khối đá lớn được đặt như điểm nhấn cảnh quan chủ đạo. Gợi nhắc đến vai trò của đá trong nghệ thuật sân vườn Á Đông, chi tiết này không chỉ tạo nên một điểm quy tụ thị giác cho toàn bộ không gian mà còn mang lại sự cân bằng cho quảng trường rộng mở. Trong khi các hoạt động văn hóa, thương mại và cộng đồng liên tục diễn ra xung quanh, khối đá trở thành một yếu tố tĩnh, góp phần tạo nên cảm giác lắng đọng giữa nhịp sống năng động của khu phức hợp.
Ảnh: DONG Image
Ảnh: DONG Image
Từ sự chuyển đổi đó mà tên gọi The Yard trở nên đặc biệt ý nghĩa. “Yard” không chỉ đơn thuần là một khoảng sân mà ở đây đã trở thành không gian chung, nơi diễn ra các hoạt động cộng đồng, các cuộc gặp gỡ, trao đổi và tương tác xã hội. Trong dự án này, khoảng sân không còn là phần thừa giữa các công trình mà trở thành yếu tố tổ chức toàn bộ đời sống của khu phức hợp.
Ảnh: DONG Image
Thực hiện: Lê Vi | Theo: Archdaily
Xem thêm:
Nhà Hyderabad: Nơi nhựa sống chảy qua từng khe đá
