Trong bối cảnh đời sống hiện đại, nơi công nghệ và sản xuất hàng loạt chiếm ưu thế, nghệ thuật thủ công vẫn giữ vị trí như một biểu tượng cho những giá trị bền vững. Không thuần túy là kỹ thuật, thủ công còn là sự kết hợp hài hòa giữa tay nghề điêu luyện, sự tận tâm và những tiêu chuẩn chất lượng được gìn giữ qua thời gian.
Sự kết hợp giữa tâm huyết và tri thức
Về cốt lõi, chế tác thủ công là việc theo đuổi một chuẩn mực vượt trội, nhằm tạo ra những vật thể chứa đựng trọn vẹn tinh thần của cái đẹp, sự tiện dụng và chất lượng bền vững. Dù là một món đồ nội thất được chạm trổ kỳ công, một bộ trang phục may đo tinh tế hay một tác phẩm gốm mang vẻ đẹp mộc mạc, mỗi sản phẩm đều thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về chất liệu, kỹ thuật của người làm ra chúng.
Làng nghề mây tre đan tại Hưng Yên. Ảnh: Tư liệu
Sự am tường ấy chính là nền tảng của sự sáng tạo. Một nghệ nhân mộc hiểu rõ đặc tính của từng thớ gỗ; một người thợ nấu bia lão luyện nắm vững nhiệt độ để đạt được hương vị tinh túy… Chính việc thấu suốt giới hạn của vật liệu mở ra khả năng tìm tòi những phương thức mới để cải tiến. Đây không chỉ là một nghề, mà là một quá trình lao động bằng tâm huyết, nơi niềm đam mê, sự kiên trì và khát khao làm chủ kỹ nghệ được hòa quyện làm một.
Làng nghề gạch gốm đỏ Mang Thít, Vĩnh Long. Ảnh: Tư liệu
Nghệ nhân: Những người giữ lửa và tiếp nối di sản
Nghệ thuật thủ công được bảo tồn và phát triển nhờ tinh thần kế thừa qua nhiều thế hệ. Trong suốt chiều dài lịch sử, hình thức truyền nghề đóng vai trò nền tảng trong việc chuyển giao tri thức và kỹ năng. Việc khôi phục và duy trì kỹ nghệ thủ công không chỉ nhằm tạo ra những tác phẩm độc bản, mà còn là cách để bảo tồn những giá trị văn hóa cốt lõi.
Nghệ nhân dệt chiếu lác Kim Bồng ở Hội An. Ảnh: Trần Thi
Giống như một ngôn ngữ, khi một làng nghề dần mai một, một phần lịch sử và ký ức văn hóa cũng có nguy cơ bị lãng quên. Nếu thiếu đi sự tiếp nối, những ý nghĩa ẩn sau từng đường nét hoa văn trên tấm thảm, hay hình dáng của một chiếc ấm trà, có thể sẽ mất đi sự kết nối với thế hệ sau. Những nghệ nhân tận tâm ngày đêm miệt mài chính là những người đang gìn giữ bản sắc, giúp nó không bị hòa tan trong xu thế toàn cầu hóa và sự đồng nhất.
Tango Tanimura là truyền nhân đời thứ 20 trong một gia tộc nổi tiếng với nghề làm chổi đánh trà chasen trong 500 năm. Tango trong tên gọi của ông là một danh xưng cao quý được truyền thừa qua các thế hệ, dành riêng cho mỗi bậc thầy khi chính thức tiếp quản sản nghiệp của gia đình. Ảnh: Irwin Wong
Sự trở lại của những giá trị nguyên bản giữa kỷ nguyên số
Dù xu hướng hiện đại hóa đề cao sự tiện lợi và hiệu quả của máy móc, nghệ thuật thủ công vẫn khẳng định vị thế riêng thông qua giá trị độc bản và tính cá biệt của sản phẩm. Hiện nay, một xu hướng quay về với tinh thần nguyên bản đang dần định hình: từ nội thất, thời trang đến ẩm thực, ngày càng nhiều sản phẩm được định vị bằng câu chuyện thủ công, như một sự lựa chọn cân bằng trước văn hóa tiêu dùng nhanh.
Sự kết hợp giữa tư duy truyền thống và công nghệ hiện đại đã tạo nên những kiệt tác mới trong thế giới đồ nội thất, chẳng hạn như:
Ghế Reprise của L.Ercolani từng đoạt giải A+Product Awards, kết hợp hoàn hảo giữa sự tối giản Scandinavi và nét hiện đại của dòng ghế Windsor kinh điển. Đây là minh chứng cho sự giao thoa tuyệt đẹp giữa tư duy thiết kế Đan Mạch và thẩm mỹ Anh Quốc truyền thống.
Ảnh: L.Ercolani
Bàn phụ Koroi của MAJA được chế tác bởi những nghệ nhân tại Bangladesh từ gỗ nguyên khối, Koroi không chỉ là một món nội thất mà là biểu tượng của sự sang trọng hòa quyện cùng sức mạnh bền bỉ.
Ảnh: MAJA
Ngay cả những tên tuổi lớn như Eames hay Knoll, dù có sự hỗ trợ đắc lực từ công nghệ, giá trị cốt lõi làm nên danh tiếng của họ vẫn luôn là những kỹ thuật thủ công tinh túy.
Tinh thần thủ công trong đời sống hiện đại
Công nghệ số và sự phát triển của thời đại không làm mất đi giá trị của nghề thủ công. Ngược lại, trong kỷ nguyên Internet, chúng trở thành phương tiện hữu hiệu để lưu giữ, truyền bá và phát huy tri thức truyền thống. Khi chúng ta đưa tinh thần tỉ mỉ và tinh tế vào nhịp sống hằng ngày, mọi trải nghiệm đều trở nên có chiều sâu hơn thông qua việc trau dồi một kỹ năng mới, như một cách nuôi dưỡng sự sáng tạo và giữ lửa đam mê; dành thời gian cho một công việc thủ công tỉ mỉ, để rèn luyện sự kiên nhẫn và tĩnh lặng trong tâm trí, và lựa chọn có ý thức và trân trọng những sản phẩm mang trong mình câu chuyện, giá trị văn hóa và tâm huyết của người làm nghề.
Các nghệ nhân thêu thổ cẩm người dân tộc Miêu tại một xưởng may tại thành phố Kiềm Tây, tỉnh Quý Châu, Trung Quốc. Ảnh: Zhou Xunchao
Làng Ông Hảo (Hưng Yên) – Nơi lưu giữ nghề làm đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Le Huy
Nghệ thuật chế tác thủ công là minh chứng sống động cho sức sáng tạo và khả năng kiến tạo của con người. Bằng cách ghi nhận và tôn vinh các nghệ nhân, chúng ta đang góp phần gìn giữ một thế giới đa dạng, giàu bản sắc và ý nghĩa. Qua đôi bàn tay và tâm huyết của họ, quá khứ được kết nối với hiện tại, nhắc nhở chúng ta rằng: hành trình theo đuổi sự tinh tế và xuất sắc luôn là một lựa chọn có giá trị trường tồn.
Thực hiện: Thiên Thư
Xem thêm
