Khi tìm hiểu về văn hóa của một quốc gia hay một nền văn minh, kiến trúc luôn là một trong những nguồn tư liệu quý giá nhất, được các nhà sử học và khảo cổ học đặc biệt quan tâm. Trong số đó, những ngôi đền uy nghi không chỉ là công trình phục vụ tín ngưỡng mà còn là biểu tượng sống động của di sản. Bên cạnh những công trình mang giá trị lịch sử, nhiều quốc gia có nền tảng tôn giáo lớn còn cho xây dựng những ngôi đền mới, tiếp nối truyền thống nhưng vẫn lưu giữ những nét đặc trưng riêng, làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc.
1. Đền Hoa Sen (New Delhi, Ấn Độ)
Nằm tại trung tâm thủ đô New Delhi, Đền Hoa Sen hiện lên như một biểu tượng của hòa bình và sự thuần khiết. Công trình do kiến trúc sư người Iran gốc Mỹ Fariborz Sahba thiết kế và hoàn thành vào năm 1986, với 27 cánh hoa được đúc từ bê tông phủ đá cẩm thạch trắng, sắp xếp thành từng cụm ba cánh, tạo nên chín mặt ngoài uyển chuyển. Đặc biệt, toàn bộ số đá dùng cho công trình được nhập khẩu từ núi Penteli ở Hy Lạp, vốn cũng là nguồn cung cấp vật liệu cho đền Parthenon.
Với thiết kế mở và những khoảng không gian thoáng đãng, ngôi đền tận dụng tối đa sự lưu thông không khí tự nhiên và ánh sáng len nhẹ qua các mái vòm, vừa tiết kiệm năng lượng vừa tạo hiệu ứng thị giác mê hoặc. Là một ngôi đền của đạo Bahá’í, không gian bên trong không hề có bất kỳ biểu tượng tôn giáo nào, thể hiện tinh thần cởi mở và bao dung.
27 cánh hoa bằng đá cẩm thạch trắng tượng trưng cho 27 vị thánh trong tín ngưỡng Bahá’í. Ảnh: Bahá’í World News Service
Với sức chứa lên đến 2.500 người, đền là điểm dừng chân linh thiêng, khuyến khích mọi người tự lắng nghe chính mình mà không cần nghi thức tôn giáo phức tạp. Ảnh: Bahá’ís of India
2. Đền Byodo-In (Kaneohe, Hawaii)
Ngôi đền nằm ẩn mình giữa không gian xanh ngát của Công viên Tưởng niệm Valley of the Temples trên đảo Oahu, là hiện thân của vẻ đẹp truyền thống Nhật Bản tại Hawaii. Công trình được dựng lên để kỷ niệm 100 năm ngày những người Nhật đầu tiên đặt chân đến quần đảo, tái hiện trung thực ngôi đền cùng tên nổi tiếng ở Kyoto – biểu tượng của phong cách kiến trúc thời Heian với những mái ngói cong mềm mại và không gian hài hòa tuyệt đối với thiên nhiên.
Điểm nhấn đặc biệt tại Byodo-In là quả chuông đồng lớn, nặng khoảng 3 tấn, nơi du khách có thể gõ nhẹ để gửi gắm những ước nguyện về may mắn và bình an trong cuộc sống. Tất cả tạo nên một không gian thanh tịnh, vừa linh thiêng vừa thơ mộng, níu chân những ai tìm về chốn an yên.
Byodo-In là biểu tượng tôn giáo và bảo tồn văn hóa Nhật Bản tại Hawaii. Ảnh: thebeyondparadise.com
Bên trong Đền Byodo-In có một đặt bức tượng Phật dát vàng cao 5,4 mét. Ảnh: thebeyondparadise.com
Quả chuông đồng 3 tấn ở đền Byodo-In. Ảnh: thebeyondparadise.com
3. Shri Swaminarayan Mandir (Robbinsville, New Jersey)
Là một trong những ngôi đền Hindu lớn nhất Bắc Mỹ, Shri Swaminarayan Mandir ở New Jersey gây ấn tượng bởi vẻ đẹp kiến trúc tinh xảo, đặc biệt là những chi tiết chạm khắc công phu trên đá cẩm thạch trắng và sa thạch hồng. Toàn bộ các phiến đá đều được chế tác thủ công tại Ấn Độ, sau đó vận chuyển sang Mỹ để lắp ráp hoàn chỉnh.
Thiết kế đối xứng của công trình tạo nên sự hài hòa về thị giác, mang ý nghĩa biểu trưng cho sự cân bằng, hòa bình và con đường phát triển tâm linh. Bên cạnh giá trị thẩm mỹ và tín ngưỡng, ngôi đền còn thể hiện ý thức sâu sắc về tính bền vững, khi kiến trúc được tính toán để ánh sáng tự nhiên len vào đúng những vị trí cần thiết, góp phần tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường.
Ngôi đền còn là trung tâm tổ chức các sự kiện văn hóa và giáo dục, góp phần truyền bá các giá trị và triết lý của đạo Hindu đến cộng đồng. Ảnh: Joe Warner
Phải mất hơn 1,5 triệu giờ làm việc từ hàng ngàn nghệ nhân Ấn Độ để hoàn thiện tất cả các chi tiết chạm khắc thủ công trên đá cho ngôi đền. Ảnh: Joe Warner
Ảnh: Joe Warner
4. Meenakshi Amman Temple (Madurai, Ấn Độ)
Nằm tại thành phố cổ Madurai, đền Meenakshi Amman là một trong những công trình lâu đời và tiêu biểu nhất của kiến trúc Nam Ấn, mang đậm dấu ấn văn hóa và tín ngưỡng Hindu giáo. Ngôi đền là hiện thân sống động của phong cách Dravidian truyền thống, thể hiện qua 14 ngọn tháp gopuram sặc sỡ, được chạm khắc tỉ mỉ với hàng ngàn pho tượng thần linh, chiến binh, ma quỷ và linh vật. tất cả tái hiện thế giới tâm linh phong phú cùng cuộc chiến muôn thuở giữa thiện và ác.
Điểm đặc biệt trong kiến trúc của đền là bốn lối vào chính quay về bốn hướng, tượng trưng cho sự mở rộng đức tin và lòng hiếu khách đến với mọi người từ khắp nơi trên thế giới. Thờ chính nữ thần Meenakshi và thần Shiva, công trình không chỉ là trung tâm hành hương linh thiêng mà còn là điểm đến hấp dẫn, thu hút hàng triệu tín đồ và du khách mỗi năm đến chiêm bái và khám phá.
Với hơn 33.000 bức tượng, đền Meenakshi Amman trở thành một công trình nghệ thuật tôn giáo phong phú, thể hiện đậm nét văn hóa và tín ngưỡng cổ xưa của người dân Nam Ấn. Ảnh: Chaudhary
Tượng trên tháp được trùng tu mỗi 12 năm để duy trì vẻ đẹp nguyên bản của ngôi đền. Ảnh: Dbimages
5. Pura Taman Ayun (Bali, Indonesia)
Được xem là một trong những ngôi đền đẹp nhất Bali, Pura Taman Ayan do vua Tjokorda Sakti Blambangan của vương quốc Mengwi cho xây dựng vào năm 1634, từng là trung tâm tâm linh chính yếu của hoàng triều. Quần thể đền bao gồm nhiều sân và khu vực phân cấp, mỗi nơi tượng trưng cho một bậc thang tâm linh khác nhau. Bố cục tổng thể tuân theo nguyên lý vũ trụ học Bali, với khu vực bên ngoài đại diện cho thế giới trần tục, trong khi không gian bên trong linh thiêng nhất là nơi con người kết nối với cõi thần linh.
Điểm nhấn kiến trúc của Pura Taman Ayun chính là những tháp Meru với nhiều tầng mái xếp chồng, biểu tượng của núi Meru, trục vũ trụ linh thiêng trong tín ngưỡng Hindu và Phật giáo. Mỗi tháp thờ một vị thần hoặc tổ tiên tâm linh, vươn cao uy nghi giữa không gian xanh mát bao quanh, tạo nên vẻ đẹp vừa trang nghiêm vừa thơ mộng, hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên.
Trong các lễ hội, tháp Meru thường trở thành tâm điểm của các nghi lễ, nơi các tín đồ cầu nguyện và dâng lễ vật cho các vị thần. Ảnh: Nick Fewings
Cổng vào uy nghi của Đền Taman Ayun là minh chứng cho sự thịnh vượng của Vương quốc Mengwi. Ảnh: Arushad Ahmed
Pura Taman Ayun nằm trong Danh mục Di sản Văn hóa của tỉnh Bali và được UNESCO công nhận vì vai trò quan trọng trong hệ thống thủy lợi Subak. Ảnh: Reg Marjason
6. Bahá’í House of Worship (Wilmette, Illinois)
Nằm tại Wilmette, tiểu bang Illinois, Mỹ, Đền thờ Bahá’í House of Worship thường được gọi là Ngôi Đền Mẹ của Phương Tây, là biểu tượng cho sự hòa hợp giữa con người và các tôn giáo trên thế giới. Công trình do kiến trúc sư người Canada gốc Pháp Louis Bourgeois thiết kế, kết hợp tinh tế các yếu tố kiến trúc Gothic và Romanesque với họa tiết Ả Rập cùng những biểu tượng lấy cảm hứng từ Đông Nam Á.
Lớp vỏ bên ngoài được tạo nên từ xi măng Portland pha trộn thạch anh nghiền tạo hiệu ứng lung linh dưới ánh sáng, trong khi khung thép bên trong đảm bảo độ bền vững và ổn định cho toàn bộ cấu trúc. Tất cả hòa quyện thành một tổng thể kiến trúc vừa trang nghiêm vừa thanh thoát, thể hiện tinh thần bao dung và thống nhất trong đa dạng của đạo Bahá’í.
Đền thờ Bahá’í House of Worship không chỉ là nơi cầu nguyện mà còn là trung tâm giao lưu văn hóa, nơi tổ chức các buổi thuyết trình và sự kiện nhằm thúc đẩy sự hiểu biết và đoàn kết giữa các tôn giáo. Ảnh: MichaelDPhotos
Đền có chín mặt cùng một mái vòm trung tâm, biểu trưng cho sự hòa hợp và thể hiện niềm tin của Bahá’í về sự kết nối của nhân loại và tôn giáo. Mỗi cột trụ đều được khắc các biểu tượng đại diện cho các tôn giáo lớn của thế giới, sắp xếp từ dưới lên trên theo thứ tự xuất hiện trong lịch sử. Tuy nhiên, bên trong đền không có hình ảnh hay biểu tượng nào ngoài dòng chữ “O Glory of the All-Glorious” (Lạy Ngài, Sự Vinh Quang Của Đấng Tối Cao).
Mỗi chín cột bao quanh bên ngoài đều được gắn một ngôi sao chín cánh, biểu tượng của đức tin Bahá’í. Số 9 mang ý nghĩa sâu sắc về sự toàn diện và hoàn hảo, biểu trưng cho sự hợp nhất và hoàn thiện. Ảnh: The Not So Innocents Abroad
7. Angkor Wat (Siem Reap, Cambodia)
Angkor Wat, nằm gần Siem Reap, Campuchia, là một trong những công trình tôn giáo lớn nhất và nổi tiếng nhất thế giới. Được xây dựng vào đầu thế kỷ 12 dưới triều vua Suryavarman II, công trình ban đầu thờ thần Vishnu theo Ấn Độ giáo, trước khi dần chuyển hóa thành một ngôi đền Phật giáo – thể hiện dòng chảy linh hoạt của tín ngưỡng qua thời gian.
Với quy mô đồ sộ trải rộng trên diện tích 162,6 ha, toàn bộ khu đền được bao bọc bởi một hệ thống hào nước rộng lớn dài gần 5,5 km, vừa mang ý nghĩa bảo vệ vừa tạo nên vẻ đẹp hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên. Angkor Wat không chỉ là biểu tượng tự hào của dân tộc Campuchia mà còn là di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, thu hút hàng triệu du khách chiêm ngưỡng mỗi năm.
Là di sản thế giới của UNESCO, Angkor Wat xuất hiện trên quốc kỳ Campuchia như biểu trưng cho niềm tự hào và tinh thần dân tộc. Ảnh: Paul Szewczyk
Kiến trúc Angkor Wat nổi bật với các bức phù điêu tinh xảo, miêu tả những câu chuyện huyền thoại từ sử thi Hindu như Ramayana và Mahabharata. Tháp trung tâm của ngôi đền, cao khoảng 65m, tượng trưng cho núi Meru – trung tâm của vũ trụ trong tín ngưỡng Hindu và Phật giáo. Đặc biệt, bố cục của Angkor Wat có sự ăn khớp với các hiện tượng thiên văn: vào ngày xuân phân, mặt trời mọc ngay phía sau tháp trung tâm. Không giống nhiều đền thờ Hindu khác, Angkor Wat lại quay mặt về hướng Tây, điều này được cho là biểu trưng cho thế giới của thần Vishnu và có khả năng liên quan đến ý nghĩa về tang lễ và sự kết thúc.
Angkor Wat là một kiệt tác kiến trúc đại diện cho thời kỳ hoàng kim của nền văn minh Khmer. Ảnh: Christos Koutsikopoulos
Thực hiện: Tú Nguyên
Xem thêm
Vẻ đẹp trường tồn của những ngôi làng cổ nổi tiếng nhất thế giới
