Trong bức tranh kiến trúc đương đại Việt Nam, các công trình văn hóa dành cho thiếu nhi đang nổi lên như những điểm nhấn đáng chú ý, kết hợp tầm nhìn thiết kế và sứ mệnh giáo dục.
Từ những đường nét hiện đại, táo bạo đến việc ứng dụng vật liệu bản địa một cách sáng tạo, các công trình này không chỉ phục vụ nhu cầu phát triển trí tuệ và thể chất của trẻ em mà còn góp phần định hình diện mạo kiến trúc công cộng của đất nước. Mỗi công trình là một câu chuyện về sự thấu hiểu tâm lý trẻ em, về khát vọng kiến tạo những không gian sống động và truyền cảm hứng.
Những công trình sau đây phản ánh xu hướng thiết kế mới trong kiến trúc công cộng Việt Nam, nơi yếu tố thẩm mỹ và chức năng được cân nhắc cẩn trọng để phục vụ nhu cầu giáo dục và phát triển của thế hệ trẻ.
1. Nhà Thiếu nhi TP.HCM
Tiền thân là Câu lạc bộ Thiếu nhi được thành lập ngày 1/6/1975 tại số 55 Nguyễn Đình Chiểu, Nhà Thiếu nhi TP.HCM đã trải qua nhiều giai đoạn chuyển mình trước khi định vị tại địa chỉ 169 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 3 (cũ), tại khu đất vốn là Dinh Phó Tổng thống Sài Gòn. Qua nửa thế kỷ hình thành và phát triển, nơi đây đã trở thành một trong những trung tâm văn hóa, giáo dục hàng đầu dành cho thiếu nhi thành phố.
Điều làm Nhà Thiếu nhi TP.HCM trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở bề dày lịch sử, mà còn ở ngôn ngữ kiến trúc đầy chất thơ của công trình hiện tại. Được thiết kế bởi kiến trúc sư Nguyễn Trường Lưu, ý tưởng tạo hình bắt nguồn từ những hình tượng giản dị mà gợi cảm của tuổi thơ, một hạt mầm đang nảy nở, một tổ chim ấm áp và những cánh diều chao liệng trong gió. Từ nguồn cảm hứng ấy, công trình được khai triển thành một tổng thể kiến trúc nhẹ nhàng, mềm mại và sinh động, hoàn toàn tương thích với thế giới của những người sử dụng nhỏ tuổi.
Bên trong công trình, với tổng diện tích sàn 13.495m², bao gồm một nhà hát biểu diễn nghệ thuật quy mô 500 chỗ, 14 phòng chức năng, 23 lớp học năng khiếu (nghệ thuật, ca múa nhạc, thể dục thể thao, khoa học, nghiên cứu thiên văn), một phòng chiếu phim 3D 150 chỗ cùng nhiều không gian vui chơi giải trí và vườn thực vật. Ảnh: Báo Dân trí
Về mặt giải pháp kỹ thuật, hệ thống nan che nắng không đơn thuần là yếu tố điều tiết nhiệt và ánh sáng, mà còn tạo nên hình khối nghệ thuật gắn kết với ý tưởng chủ đạo của đồ án. Kết hợp cùng các vườn cây xanh trải dài theo chiều cao công trình và hệ thống thông gió tự nhiên, Nhà Thiếu nhi TP.HCM định hình rõ nét một hướng đi kiến trúc xanh, nơi thẩm mỹ và hiệu quả môi trường cùng song hành.
Ý tưởng thiết kế kiến trúc tạo cảm giác nhẹ nhàng, mềm mại, sinh động và gần gũi, hoàn toàn phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi. Ảnh: Báo Dân trí
Công trình đoạt Giải Bạc tại Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2018, hạng mục Kiến trúc Công cộng. Hội đồng Giám khảo nhận định: “Đây là công trình dành cho đối tượng thiếu nhi có ý tưởng tạo hình gây ấn tượng và cảm xúc hấp dẫn.”
Nhà Thiếu nhi TP.HCM thực sự là một “tổ ấm” nuôi dưỡng và phát triển toàn diện cho các em thiếu nhi. Ảnh: Báo Dân trí
2. Cung Thiếu nhi Hà Nội
Thủ đô Hà Nội không chỉ được biết đến với những di sản cổ kính mà còn ghi dấu ấn qua những công trình kiến trúc hiện đại, đặc biệt là những không gian được xây dựng riêng cho thế hệ mầm non tương lai.
Nằm tại số 36–38 Lý Thái Tổ, Hoàn Kiếm, Cung Thiếu nhi Hà Nội được xây dựng trong giai đoạn tái thiết đất nước sau chiến tranh (1974–1976), tích hợp một phần công trình được giữ lại từ nhà trẻ thời thuộc địa Pháp Ấu Trĩ Viên. Đây là thành quả của kiến trúc sư Lê Văn Lân — người đã chọn một ngôn ngữ tạo hình hoàn toàn khác biệt so với dòng chảy kiến trúc đương thời.
Cung Thiếu nhi Hà Nội mang đến cảm giác hiện đại, phóng khoáng, và đầy tính biểu tượng. Đây là hình ảnh Công trình Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội trước đây. Ảnh: Sưu tầm
Trong bối cảnh hầu hết các công trình công cộng vẫn tuân theo lối thiết kế khép kín, đăng đối và đồng nhất theo chiều đứng, Cung Thiếu nhi xuất hiện như một tuyên ngôn kiến trúc mang hơi thở hiện đại và phóng khoáng. Nhiều người trong giới chuyên môn thời bấy giờ xem đây như một cú sốc bởi ngôn ngữ tạo hình hoàn toàn mới. Đáng chú ý, như kiến trúc sư Lê Văn Lân từng chia sẻ, toàn bộ công trình do các kiến trúc sư và kỹ sư của Viện Thiết kế công trình Hà Nội thực hiện, dù nhiều người từng lầm tưởng có sự tham gia của chuyên gia nước ngoài. Công trình sau đó cũng được bổ sung trang thiết bị là quà tặng từ Đoàn Thanh niên Cộng sản Tiệp Khắc.
Gần 40 năm qua, Cung Thiếu nhi Hà Nội đã trở thành ký ức thân thương và gắn bó sâu sắc với nhiều thế hệ người dân thủ đô. Ảnh: HARPI
Giá trị kiến trúc của công trình đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia khi hồ sơ được gửi tới Docomomo International – tổ chức nghiên cứu và bảo tồn kiến trúc hiện đại thế giới, để đề nghị công nhận di sản, một sự khẳng định xứng đáng cho tầm vóc của một công trình sinh ra giữa thời kỳ khó khăn.
Tiếp nối tầm nhìn ấy, Hà Nội đã mở ra một chương mới cho thiếu nhi Thủ đô. Cung Thiếu nhi mới tại Khu công viên hồ điều hòa CV1, quận Nam Từ Liêm, chính thức đi vào hoạt động ngày 21/9/2024 sau gần ba năm thi công. Mang chủ đề Ươm mầm và Phát triển, công trình nổi bật với mái vòm lớn, hồ điều hòa và thiết kế hai tòa nhà tròn kết nối bằng cầu chữ X cách điệu, tạo không gian rộng mở và gần gũi thiên nhiên.
Điểm nhấn kiến trúc nổi bật của Cung Thiếu nhi mới chính là Tháp Thiên văn 18 tầng với chiều cao 68m, được thiết kế như một ngọn đuốc lớn ngay lối vào từ đường Phạm Hùng. Từ đây, các em nhỏ không chỉ có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh thành phố mà còn được khám phá vũ trụ qua những kiến thức thiên văn học. Ảnh: VTV.vn
Hai khu chức năng chính phân chia rõ ràng: Khu A tập trung vào nghệ thuật và giải trí, với nhà hát đa năng 800 chỗ và rạp chiếu phim công nghệ hiện đại; Khu B chuyên về thể thao và học tập, sở hữu nhà thi đấu 500 chỗ, bể bơi 10 làn, cùng hệ thống phòng học, thư viện và tháp thiên văn cao 68m, là điểm nhấn kiến trúc đặc sắc ngay từ cổng vào. Toàn khu được đầu tư nghiêm túc về cảnh quan xanh, sân chơi ngoài trời và thiết bị tự động thông minh.
Hai công trình, hai thời đại, nhưng cùng chung một khát vọng trao cho trẻ em Thủ đô những không gian xứng đáng để học, chơi và lớn lên. Từ tòa nhà mang dấu ấn hậu chiến bên hồ Gươm đến quần thể hiện đại ở phía tây thành phố, Cung Thiếu nhi Hà Nội vẫn là một trong những biểu tượng đẹp nhất về tầm nhìn đầu tư cho tương lai.
3. Cung Văn hóa Thiếu nhi Đà Nẵng
Nằm tại trung tâm quận Hải Châu, Cung Văn hóa Thiếu nhi Đà Nẵng là một trong những công trình kiến trúc công cộng đáng chú ý nhất của thành phố biển, hoàn thành năm 2016. Được thiết kế bởi Công ty Jina Architects Co., Ltd. của Hàn Quốc, điều tạo nên bản sắc riêng biệt của công trình chính là nguồn cảm hứng từ trò chơi xếp hình Tangram. Những khối hình đa màu sắc khổng lồ được ghép khéo léo trên các mặt tường trắng, phần hành lang được lắp thêm kính chịu lực, tạo nên một tổng thể mà ở đó mỗi góc nhìn là một cách đọc hình thức khác nhau. Với trẻ em, đó là sự gợi mở; với người lớn, đó là một ngôn ngữ kiến trúc đầy chủ ý.
Với diện tích 33.335m², Cung Văn hóa Thiếu nhi Đà Nẵng là một công trình đa chức năng, tiện nghi và thân thiện môi trường. Năm 2018, Cung Văn hóa Thiếu nhi Đà Nẵng nhận Giải Vàng Kiến trúc Quốc gia do Hội Kiến trúc sư Việt Nam trao tặng. Ảnh: KimLien
Công trình có quy mô ba tầng, bao gồm các khu đa chức năng, khu vui chơi giải trí, công viên, phòng học, phòng thể dục thể thao, thư viện và hội trường. Tất cả được bố trí theo dây chuyền khép kín, đảm bảo sự linh hoạt và dễ tiếp cận cho nhiều lứa tuổi. Trong bối cảnh khí hậu đặc thù của miền Trung, nơi nắng gắt và mưa lớn cùng hiện diện, công trình sử dụng tổ hợp vật liệu gồm mảng đặc aluminium kết hợp kính màu, đảm bảo độ bền cao và giảm thiểu tác động nhiệt lên không gian bên trong.
Toàn bộ khuôn viên bên ngoài cũng được lồng ghép cảnh quan xanh mát, tạo ra những không gian mở sinh động cho các hoạt động ngoài trời. Ảnh: Tư liệu
4. Cung Văn hóa Thiếu nhi Khánh Hòa
Nằm tại số 62 đường Thái Nguyên, ngay trục ngã sáu Nhà thờ Đá tại trung tâm Nha Trang, Cung Văn hóa Thiếu nhi tỉnh Khánh Hòa chính thức khánh thành và đi vào hoạt động ngày 1/6/2025. Công trình trải rộng trên khu đất 2,71ha và nhanh chóng trở thành điểm nhấn kiến trúc mới của thành phố biển.
Được thiết kế bởi kiến trúc sư Nguyễn Thu Phong, công trình lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc khăn quàng đỏ và những hạt mầm chồi non đang vươn mình. Những đường cong đỏ mềm mại ôm trọn các khối công trình tạo nên một tổng thể kiến trúc vừa có tính biểu tượng cao, vừa mang hơi thở hiện đại, hài hòa tự nhiên với không gian công viên cây xanh bao quanh. Trên nền trắng chủ đạo, sắc đỏ rực rỡ của phần mái uốn lượn không chỉ là chi tiết thẩm mỹ mà còn là một tuyên ngôn về tinh thần trẻ trung, nhiệt huyết và đầy hy vọng.
Công trình gồm bốn khối nhà, được thiết kế theo phong cách hiện đại, hài hòa với không gian cây xanh xung quanh. Ảnh: Kinh tế Đô thị
Công trình gồm bốn khối nhà, được thiết kế theo phong cách hiện đại, hài hòa với không gian cây xanh xung quanh. Ảnh: Phú Đào
Công trình gồm 8 khối nhà chức năng, bao gồm nhà hát Măng Non với hệ thống sân khấu, âm thanh, ánh sáng hiện đại và sức chứa gần 1.000 chỗ ngồi; cùng khu học năng khiếu, khu hành chính và nội trú, cung thể thao với hồ bơi và nhà thi đấu đa năng, quảng trường, khu vui chơi ngoài trời và cụm sân thể dục. Toàn bộ không gian được thiết kế để phục vụ toàn diện nhu cầu học tập, rèn luyện và sinh hoạt cộng đồng của thiếu nhi, đồng thời, như chính lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh tại lễ khánh thành, còn là không gian kiến trúc cảnh quan cho người dân và du khách thành phố.
Thiết kế kiến trúc lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc khăn quàng đỏ – biểu tượng thân thuộc của thiếu nhi Việt Nam. Ảnh: Phú Đào
Ảnh: Phú Đào
Thực hiện: Thiên Thư
Xem thêm:
Sân chơi Red Dunes Playtopia: Ngọn đồi hồng cho trẻ thơ
