Kiến trúc sư Shigeru Ban được biết đến với cách sử dụng táo bạo các chất liệu mới lạ như ống giấy cardboard, vật liệu sinh học thân thiện với môi trường và gỗ. Tuy nhiên, ông cho rằng không thể xây dựng một công trình chỉ dựa trên duy nhất chất liệu sinh học, giấy hay gỗ, mà cần phải kết hợp cả thép và bê tông, dù ông vẫn luôn mong muốn sử dụng chất liệu tự nhiên ở mức tối đa có thể.
Công trình nhà thờ ở New Zealand do Shigeru Ban thiết kế có phần khung mái làm bằng ống giấy cardboard. Ảnh: Shigeru Ban Architect
Trước xu hướng kiến trúc ngày càng ưu tiên sử dụng gỗ hoặc vật liệu giả gỗ, Shigeru Ban chia sẻ: “Tôi cảm thấy mệt mỏi khi thấy việc sử dụng chất liệu này trở thành một thứ xu hướng thời trang. Tôi luôn tránh xa những thiết kế hợp mốt và chạy theo xu hướng.” Các công trình của ông tuy sử dụng rất nhiều gỗ, nhưng ông khẳng định rằng trong những thiết kế của mình, gỗ không đơn thuần là yếu tố trang trí mà là một phần không thể tách rời của cấu trúc và sự cải tiến kỹ thuật. “Rất khó để người thường có thể phân biệt được đâu là sáng tạo và đâu là trang trí. Ngày nay, công nghệ in ấn tiên tiến đến mức nhiều chất liệu giả gỗ trông giống thật khó phân biệt bằng mắt thường.” – ông cho biết thêm.
Kết cấu gỗ chắc chắn được Shigeru Ban lấy cảm hứng từ cấu trúc nón tre đan của Trung Quốc. Ảnh: Masako Ban
Dẫu vậy, ông cũng thừa nhận rằng ngành kiến trúc đã đi được một chặng đường dài kể từ lần đầu tiên ông sử dụng vật liệu tái chế cách đây gần 40 năm. “Tôi bắt đầu sử dụng vật liệu tái chế từ năm 1985, khi chưa một ai nói đến vấn đề thân thiện với môi trường hay bền vững. Đó thực sự là một tín hiệu tích cực khi người ta bắt đầu quan tâm đến chủ đề này, bởi các vấn đề môi trường thực sự quan trọng. Tuy nhiên, vẫn có những người nói và làm về tính bền vững nhưng chưa thực sự hiểu rõ ý nghĩa của nó. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta cần thay đổi nhận thức một cách quyết liệt hơn.”
Theo KTS, gỗ nên là một phần của cấu trúc và sự cải tiến của công trình. Ảnh: Công trình Nine Bridges Country Club. Chụp bởi Hiroyuki Hirai.
Các quy định về xây dựng ngày càng được siết chặt nhằm khuyến khích kiến trúc sư sử dụng nhiều hơn vật liệu sinh học, nhưng Shigeru Ban lại cho rằng việc áp dụng một tiêu chuẩn cứng nhắc cho mọi công trình có thể dẫn đến lãng phí. Nhiều quy định xây dựng hiện nay trở nên quá nghiêm ngặt, buộc kiến trúc sư phải chi nhiều tiền hơn và sử dụng nhiều vật liệu hơn chỉ để đáp ứng yêu cầu cách nhiệt cho tòa nhà. Ông lấy ví dụ về các tòa nhà văn phòng, đặc biệt ở châu Âu: dù không có ai làm việc vào mùa hè, các công trình vẫn phải được thiết kế cách nhiệt tối đa, ngay cả khi không có nhu cầu sử dụng thực tế.
Thay vào đó, mục tiêu của ông là thiết kế một tòa nhà có thể thích ứng linh hoạt với các mục đích sử dụng khác nhau theo từng mùa. Ông chia sẻ: “Thay vì chỉ dùng vật liệu để làm tòa nhà mát hơn, tôi nghĩ rằng công trình có thể linh hoạt hơn nhờ khả năng đóng và mở – giống như con người mặc thêm áo ấm vào mùa đông và cởi bớt đồ vào mùa hè. Vì thế, ước mơ của tôi là thiết kế được một tòa nhà có thể ‘thay áo’ theo thời tiết.”
Công trình Curtain Wall House. Ảnh: Hiroyuki Hirai
Trong năm 2025, Shigeru Ban vinh dự được giao thiết kế gian hàng (pavilion) cho sự kiện World Expo tổ chức tại Osaka. Mang tên “Blue Ocean Dome”, công trình bao gồm ba mái vòm được chế tác từ những vật liệu khác biệt: ống giấy, tre nhiều lớp và nhựa gia cố sợi carbon, một loại vật liệu nhẹ nhưng thường ít được sử dụng trong xây dựng do chi phí cao. Theo ông, một triển lãm quy mô toàn cầu như World Expo nên là cơ hội để các kiến trúc sư nhìn lại cách họ thiết kế các công trình về mặt cấu trúc, thay vì chạy theo những hình thức khác thường. Ông chia sẻ: “Trong các thiết kế pavilion gần đây, người ta chỉ chăm chăm vào những hình dạng lạ mắt mà không thực sự quan tâm đến sự phát triển của cấu trúc. Tôi mong muốn có thể phát triển một hệ thống bền vững cho công trình trong tương lai, thay vì so đo về những hình thù kỳ lạ.”
Công trình pavilion của Shigeru Ban tại World Expo 2025 Osaka có cấu trúc 3 vòm nối liền.
KTS Shigeru Ban được trao giải thưởng Pritzker năm 2014. Ảnh: Dmitry Kostyukov
Thực hiện: Hoàng Lê | Theo: Dezeen
Xem thêm
