Là một nghệ sĩ thị giác, Ngô Đình Bảo Châu nhìn nhận mọi lựa chọn như một quá trình dài tự lắng nghe, nơi trực giác là yếu tố quyết định sau cùng. Trong cuộc trò chuyện này, chị chia sẻ về hành trình đi đến những lựa chọn quan trọng nhất, về sự táo bạo qua lăng kính thế hệ, và cách mà nghệ thuật trở thành phương tiện để chị sống chan hòa giữa những khả năng của cuộc đời.
Có một khoảnh khắc nào chị nhận ra mình sắp đưa ra một quyết định mà bản thân cảm thấy được thôi thúc, dù không chắc chắn về kết quả? Hoàn cảnh đưa chị đến quyết định đó là gì?
Tôi nghĩ khoảnh khắc quyết định thường là điểm gần cuối của một hành trình phản tư dài. Sự thôi thúc ấy thực ra đã có mặt ngay từ những tín hiệu đầu tiên.
Làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác, tôi nhận thấy chính quá trình đã là một dạng tác phẩm. Không có kết quả đúng hay sai, và tác phẩm là tổng hòa của mọi khả năng có thể xảy ra. Trong tôi thường tồn tại nhiều luồng suy nghĩ đối lập, nhưng trực giác luôn là yếu tố cuối cùng dẫn lối.
Thông thường, trước khi bắt tay vào một tác phẩm, ý nghĩ về nó đã sống trong tôi hàng tuần, đôi khi hàng tháng, cùng một loạt những khả năng đang chờ được chọn lựa. Ngoài ra, việc đọc cũng mang lại cho tôi những từ khóa để đưa tôi đến quyết định cuối cùng. Triển lãm cá nhân tổ chức vào mùa hè năm ngoái phóng chiếu một ý nghĩ là một ví dụ. Từ “phóng chiếu” đến từ một trang sách tôi tình cờ đọc được. Khi bắt gặp nó, toàn bộ cảm giác và sự thôi thúc tích lũy từ trước bỗng trở nên hợp lý, như những mảnh rời tự tìm thấy nhau.
Ngô Đình Bảo Châu tại triển lãm phóng chiếu một ý nghĩ. Ảnh: Thạch Phạm
Hội họa là cả một chuỗi tư duy dài, một quá trình ngắm nhìn và cảm nhận chứ không đơn thuần là hành động vẽ. Ngược lại, các tác phẩm điêu khắc vốn đòi hỏi phối hợp với nhiều phân xưởng khác nhau, cần đến lý tính với sự chuẩn xác cao, từ bản thảo đến bản dựng phối cảnh đúng từng milimet, rồi mới triển khai bằng vật liệu. Dù là hình thức nào, trực giác vẫn luôn là mạch ngầm dẫn tôi đến các quyết định.
Cách tư duy về góc nhìn cũng thấm vào cuộc sống của tôi. Đôi khi chỉ cần xoay chuyển một bức tranh sang chiều hướng khác, bố cục mới sẽ mang đến một cảm giác hoàn toàn bất ngờ. Khả năng này không xảy ra thì sẽ có một khả năng khác xuất hiện. Vì thế, với tôi, đôi khi không có một turning point thực sự rõ ràng, hoặc nếu có, đó là điều tôi đã mơ hồ dự cảm từ trước, và chỉ cần thêm thời gian để đi đến đó.
Trong cuộc sống, khi tôi phải quyết định, thường là lúc đã đi đến cuối con đường. Không thể đứng yên, cũng không thể lùi lại, chỉ còn rẽ trái hay rẽ phải. Và trái hay phải, trái tim ta lại biết.
Điều gì để lại trong tâm trí chị lâu nhất sau khi đưa ra quyết định can đảm nhất đó?
Một khi đã quyết định, tôi thường hướng sự chú ý về phía trước. Không phải vì tôi không trân trọng những gì đã qua, mà vì tôi tin rằng mỗi ngày thức dậy đã là một tờ giấy trắng, một cơ hội để làm lại cuộc đời, dù chỉ theo những cách nhỏ bé nhất. Đôi khi, chỉ cần dọn dẹp nhà cửa hay studio cũng đã là một khởi đầu mới.
Ảnh: Thạch Phạm
Lựa chọn đó đã thay đổi cuộc sống của chị như thế nào?
Một trong những lựa chọn quan trọng nhất cuộc đời mình đó là đi theo con đường nghệ thuật và nó đến với tôi một cách tự nhiên. Nhưng trước khi có thể thực sự tập trung vào sáng tác, tôi cũng đã trải qua một khoảng thời gian dài làm nhiều công việc khác nhau. Turning point với tôi là một thời điểm có thể linh cảm được. Tôi chỉ cần đi hết những đoạn đường khác để đến được khoảnh khắc mình thực sự chọn.
Thật ra, tôi hoàn toàn có thể làm nhiều công việc khác mà không phải nghệ thuật. Đôi khi tôi ước mình có thể dạo chơi cuộc đời này nhiều nhất có thể, bằng cách được sống nhiều cuộc đời: một ngày làm nhân viên lau kính tại một tòa nhà văn phòng, một ngày là người nhập cư bán kebab ở quận Wedding ở Berlin dưới tán hoa anh đào, một ngày chăm sóc gấu trúc, hay một buổi sáng làm công nhân vệ sinh nhổ cỏ gần chân cầu Sài Gòn, lặng lẽ trốn trong bóng mát… Tôi có rất nhiều kịch bản như thế trong đầu. Nghe có vẻ hoang đường, nhưng đó chính xác là điều nghệ thuật mang lại: một phương tiện để nhìn đời qua nhiều lăng kính khác nhau. Chỉ với nghệ thuật, tôi mới cảm thấy thực sự gắn kết với cuộc sống này.
Tôi hay nghĩ rằng mỗi chúng ta chỉ là một nhà du hành thời gian trong một khoảng nhất định, và đây là lúc ta đang sống. Biết rằng cuộc sống vốn bất định, nhưng cũng hiểu rằng bình yên vẫn luôn hiện diện đâu đó, và tôi chọn sống chan hòa giữa tất cả những khả năng ấy.
Ảnh: Thạch Phạm
Thế hệ của chị định nghĩa sự táo bạo như thế nào? Nó có gì khác biệt so với thế hệ trước chị và hiện nay?
Ba chị em tôi đều học nghệ thuật, trong khi ba mẹ là nông dân. Tôi không biết đó có phải là quyết định táo bạo không. Hay như khi tôi nghỉ công việc toàn thời gian để tham dự một kỳ lưu trú sáng tác, trong lúc nền tảng tài chính chưa thực sự vững vàng. Tôi cũng không chắc đó là táo bạo, hay đơn giản chỉ là việc cần phải làm, vì chúng ta đều hiểu, cân bằng giữa mong muốn và thực tế không phải là điều dễ dàng.
Tôi nghĩ mọi quan niệm đều thay đổi theo từng thế hệ. Với thế hệ ba mẹ tôi và những người đi trước, định nghĩa về sự táo bạo mang tính kịch tính hơn rất nhiều, bởi họ sống trong thời chiến, và đôi khi sự táo bạo gắn liền với sinh tử, hoặc với việc bắt đầu lại một cuộc đời từ hai bàn tay trắng.
Thời nay, tôi thích nhìn nhận sự táo bạo qua lăng kính của sự tích cực trong thái độ sống. Đó là việc dám và liên tục lựa chọn, giữa vô vàn những vấn đề của cuộc sống và sự nghiệp. Đôi khi chúng ta sẽ không có được lựa chọn tốt nhất, nhưng hãy đứng về phía lựa chọn khiến ta có cảm giác đúng nhất, có thể dẫn ta đến một cuộc sống có ý nghĩa, cân bằng và bình yên.
Ảnh: Thạch Phạm
Nếu được sinh ra ở một thế hệ khác, chị có nghĩ mình sẽ đưa ra quyết định tương tự không?
Tôi không chắc hoàn toàn, nhưng khả năng cao mình vẫn hành động như vậy, vì dù bối cảnh có thay đổi, trực giác vẫn là của chính tôi. Dù quyết định là gì, tôi nghĩ chúng cũng đều mang kỳ vọng hướng đến một điểm đích với sự tự chủ trong cuộc sống, một công việc và một cách tồn tại mà tôi cảm thấy có ý nghĩa và có sức lan tỏa.
Tôi thấy mình thực sự may mắn vì đang sống đúng vào lúc này mà không phải ở một thế hệ nào khác. Nếu sinh ra vào những năm đầu thế kỷ 20, có lẽ tôi đã là một họa sĩ chiến trường, cặm cụi ký họa dưới làn bom đạn. Còn nếu sinh ra muộn hơn một chút, biết đâu tôi có thể lại là một con robot thiếu đi những trải nghiệm sống thật. Hiện tại như thế này là tốt rồi.
Ảnh: Thạch Phạm
Nếu được gửi một thông điệp cho chính mình trong quá khứ, chị sẽ nói điều gì?
Có lẽ sẽ là một lời cảm ơn gửi đến chính mình. Dù quá trình có diễn ra chậm rãi, nhưng bản thân đã đủ kiên nhẫn, đủ niềm tin, và đủ quyết liệt để đi qua những chặng đường khó khăn, để cuối cùng cũng đến được với những lựa chọn mà tôi cảm thấy bình yên và may mắn.
Về Ngô Đình Bảo Châu
Ngô Đình Bảo Châu là nghệ sĩ thị giác tốt nghiệp chuyên ngành sơn mài tại Đại học Mỹ thuật TP.HCM năm 2010. Thực hành nghệ thuật của chị trải rộng qua nhiều hình thức, từ hội họa, điêu khắc đến sắp đặt, với ngôn ngữ vật liệu đa dạng và không ngừng mở rộng. Năm 2010, chị tham gia lưu trú nghệ thuật tại 943 Studio, Côn Minh, Trung Quốc; năm 2018 được chọn vào chương trình Apexart Fellowship tại New York. Năm 2025, chị lọt vào danh sách rút gọn của Giải thưởng Nghệ thuật Châu Á Sovereign.
Nhân tháng Phụ nữ, ELLE Decoration khởi động chuỗi phỏng vấn The Turning Point, lắng nghe những người phụ nữ từ nhiều lĩnh vực, nhiều thế hệ, chia sẻ góc nhìn của họ về lòng kiên định và sự dấn thân trên con đường mình đã chọn.
Thực hiện: Hoàng Lê
Xem thêm
Chef Anaïs Ca Dao: Khởi đầu từ những điều bất định
Hà Nguyễn Thư An: Khi trực giác là kim chỉ nam
KTS Naomi Thủy Nguyễn: Táo bạo để quyết định, kiên nhẫn để đi đến cùng
