Trong bức tranh kiến trúc cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20, Antoni Gaudí là đại diện nổi bật nhất của trào lưu Catalan Modernism tại Tây Ban Nha. Dù tên tuổi ông gắn liền với Sagrada Família, công trình đồ sộ vẫn còn dang dở cho đến tận ngày nay, phong cách sáng tác của ông được thể hiện tập trung và hoàn chỉnh hơn ở Casa Batlló: một tòa nhà dân cư có quy mô vừa phải nhưng mang trong mình mật độ nghệ thuật hiếm thấy.
Toà nhà Casa Batlló nổi bật giữa khu phố bởi kiến trúc độc đáo. Ảnh: Tư liệu
Năm 1860, kế hoạch Cerdà được phê duyệt nhằm mở rộng và tái cấu trúc đô thị Barcelona. Bản quy hoạch này đã định hình lại diện mạo thành phố, trong đó đại lộ Passeig de Gràcia trở thành trục trung tâm, nơi tập hợp các công trình kiến trúc tiêu biểu của tầng lớp thượng lưu Tây Ban Nha. Casa Batlló là một trong năm công trình liền kề nằm trên tuyến đường này.
Tòa nhà được Gaudí thiết kế lại từ một công trình có sẵn trong giai đoạn 1904 – 1906, với bộ ngôn ngữ vật liệu đa dạng: kính màu, gạch men, đá và sành sứ. Mặt tiền được chia làm ba phần: phần đế từ tầng trệt đến tầng ba ốp đá sa thạch nhấp nhô; phần giữa với hệ ban công có hình dạng mặt nạ đặt trên nền tường khảm màu; và phần đỉnh là mái ngói uốn cong phủ gốm sứ, gợi hình dáng của một chiếc vương miện.
Lớp vỏ khảm mosaic trên mặt tiền là kết quả cộng tác giữa Gaudí và kiến trúc sư Josep Maria Jujol, người đã cùng ông tạo ra hiệu ứng màu sắc biến ảo theo từng góc nhìn và điều kiện ánh sáng. Sự chuyển màu của mặt tiền đôi khi được đặt cạnh tác phẩm Những bông súng của Monet, song đây là liên tưởng xuất phát từ người xem hơn là chủ ý của tác giả.
Ảnh: David Cardelús
Nội thất của Casa Batlló được thiết kế bất đối xứng và thực hiện bởi những người thợ thủ công bậc cao đương thời. Toàn bộ không gian mang ảnh hưởng của thế giới biển: tiền sảnh với trần vòm và cầu thang uốn lượn; hoa văn hữu cơ gợi liên tưởng đến Art Nouveau; các phòng ốc thông với ban công hoặc giếng trời để tối ưu thông gió và chiếu sáng tự nhiên.
Tầng trung tâm piano nobile là không gian được đầu tư kỹ lưỡng nhất. Lò sưởi có hình nấm, cửa sổ kính rộng mở ra đại lộ, cửa gỗ sồi kết hợp kính, và trần nhà chạm xoắn ốc mô phỏng chuyển động của nước, tất cả tạo thành một tổng thể vừa giàu tính thẩm mỹ vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt.
Ảnh: David Cardelús
Ảnh: Casa Batlló
Giếng trời của Casa Batlló được ốp gạch men sắc xanh đại dương, với một nguyên tắc thiết kế đáng chú ý: màu gạch đậm dần từ dưới lên trên, các ô cửa sổ nhỏ dần theo chiều cao, nhằm cân bằng lượng ánh sáng phân bổ đồng đều đến mọi tầng. Thang máy nguyên bản vẫn còn hoạt động đến ngày nay.
Ảnh: Casa Batlló
Ảnh: David Cardelús
Tầng gác mái, vốn là không gian sinh hoạt và giặt giũ của gia đình, mang ngôn ngữ kiến trúc đơn giản hơn với gam màu trắng và ánh sáng tự nhiên. Trần nhà được tạo thành dải 60 mái vòm liên tiếp, chi tiết được xem là ấn tượng nhất tầng này, thường được so sánh với hình ảnh khung xương của một sinh vật biển.
Trên sân thượng, phần mái ngói uốn cong phủ gốm màu và hệ ống khói đa sắc là những yếu tố gây nhiều tranh luận trong giới nghiên cứu kiến trúc. Một trong những lý giải phổ biến nhất liên hệ hình ảnh này với truyền thuyết thánh George – vị thánh bảo trợ của Barcelona, và con rồng bị ông hạ gục, trong đó cây tháp chữ thập trên mái tượng trưng cho chuôi kiếm. Tuy nhiên, Gaudí chưa bao giờ xác nhận bất kỳ diễn giải nào.
Ảnh: David Cardelús
Ảnh: David Cardelús
Ảnh: David Cardelús
Casa Batlló được mở cửa đón khách tham quan từ năm 1995 và được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 2005, thu hút khoảng một triệu lượt khách mỗi năm. Công trình hiện do gia đình Bernat quản lý và bảo tồn.
Thực hiện: Thiên Trang
Xem thêm
Dinh thự Dawnridge: Di sản nghệ thuật bất hủ của huyền thoại thiết kế Tony Duquette
