Mỗi dịp xuân về, lại nghe hương bánh thuẫn thơm lựng chan chứa tình thương. Những quả trứng vịt chắt chiu từ đàn vịt mẹ đã nuôi vài tháng trước Tết. Hạt gạo quê hương gói ghém trong hương bánh thơm dìu dịu. Củ bình tinh dân dã làm nên thớ bánh xốp mịn. Rồi biết bao niềm vui ngòn ngọt trong cây mía vàng óng cho những đứa trẻ miền Trung nay đã khôn lớn. Chỉ bấy nhiêu nguyên liệu “cây nhà lá vườn” là đã đủ làm ra mẻ bánh thuẫn cho cái Tết no ấm, ngon lành.
Những chiếc bánh bông mai ngon lành. Ảnh: amavietnam.blog
Khắp xóm đượm mùi thơm của củi cháy, của nước đường sên gừng cay, nếp thơm và đậu. Tiếng í ới gọi nhau, tiếng nồi chảo lua khua, tiếng xèo xèo của bột gặp lửa nóng, tiếng lách tách của nếp nổ, tất cả mùi hương và âm thanh nơi đây trong thời khắc này, hệt như một tuyển tập nhạc Tết không bao giờ cũ.
Mang hình dáng như hoa mai năm cánh vàng ươm nở rộ vào sáng mùng 1, bánh thuẫn là biểu tượng của sự may mắn, đủ đầy trong năm mới. Vào đêm giao thừa, dĩa bánh thuẫn gồm những chiếc bánh đẹp nhất được dâng cúng để bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cảm tạ đất trời vì một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Và trong suốt những ngày Tết, khách đến nhà chơi sẽ được mời ăn bánh thuẫn để lấy lộc may mắn. Trẻ nhỏ trong nhà thì tha hồ say sưa vị ngon ngọt của thức bánh mà chúng đã trông ngóng suốt cả năm.
Tên gọi “bánh thuẫn” bắt nguồn từ khuôn đổ bánh, phần đáy có hình thuẫn, theo phương ngữ Trung Bộ có nghĩa là hình bầu dục. Ngoài ra, từ “thuẫn” trong “mâu thuẫn”, chỉ sự đối lập giữa cái đơn giản và cầu kỳ tồn tại song hành trong món bánh.
Công đoạn đổ bột vào khuôn bánh. Ảnh: Tư liệu
Đổ bánh thuẫn là một nghệ thuật đòi hỏi nhiều công sức và sự khéo léo. Quá trình làm bánh có thể chia thành 3 công đoạn chính: đánh trứng khuấy bột, đổ bánh và sấy bánh.
Theo cách làm truyền thống, bột bánh ngon nhất khi được làm thủ công hoàn toàn. Đám trẻ trong nhà chính là cánh tay đắc lực, đảm nhiệm thử thách đánh trứng khuấy bột cho má. Mấy chục trứng vịt, trứng gà béo ngậy nằm phởn phơ trong thau. Nhiệm vụ của tụi nhỏ là đánh làm sao cho trứng tơi, bông mịn như bông gòn là đạt yêu cầu. Dụng cụ đánh trứng “hồi đó” là hai chục bó đũa chia đều cho hai tay.
Ấy vậy mà đứa nào cũng hồ hởi nhận thử thách. Một bó đũa to, một bàn tay khỏe, đánh lấy đánh để cho trứng tơi lên thành bông, đánh mải miết một hồi, tay mỏi nhừ mà trứng chưa hóa bông gòn. Thế là đổi tay cho đứa khác. Cả đám trẻ dùng hết sức của mình và tiếp sức cho nhau để hoàn thành công việc đánh trứng má giao. Khi trứng đánh đạt yêu cầu, thì cho tiếp bột bình tinh, bột gạo, đường cát, gừng giã nhuyễn vào đánh tiếp. Cứ thế, âm thanh đánh đũa “bộp bộp” ngân vang nguyên cả buổi sáng.
Bánh thuẫn ngon nhất là đổ bằng bếp củi. Người lớn đặt khuôn đúc bằng gang lên bếp củi cháy đỏ rực, bên trong gồm 8-16 ô tương đương với số bánh. Quét một lớp dầu đậu phộng chống dính. Múc từng vá bột đổ đầy các ô. Khuôn bánh, sau đó, được đậy bằng chiếc nắp kỳ lạ bởi nó chất đầy những hòn than đen xám đang cháy âm ỉ.
Lửa đã tôi luyện bánh thuẫn khô thế đấy. Ảnh: Báo Thanh Niên
Dưới sức nóng “song kiếm hợp bích”, chẳng mấy chốc bánh đã chín. Và khoảnh khắc mở nắp khuôn luôn tạo một cảm giác kỳ lạ. Đám nhỏ bu quanh bếp, xì xầm to nhỏ với nhau: “Ê sao tao thấy hồi hộp quá! Không biết mẻ bánh của má có nở bông không hay tịt như mẻ bánh nhà bà Sáu.”
Phải nói thêm rằng, tụi nhỏ ở quê có một thú vui vào tháng Chạp là rủ nhau đi khắp xóm coi đổ bánh. Nhờ vậy mà cả xóm đều nắm tình hình bánh thuẫn của nhau. Nhà nào đổ bánh thuẫn nở đẹp như hoa khôi, nhà nào bánh cũng nở đó mà chỉ nở một nửa, nhà nào đổ bánh trịch lích một cục và gia chủ trầm tư một nốt nhạc, tụi nhỏ đều biết hết.
Khoảnh khắc mở nắp gây hồi hộp cho người lớn trẻ nhỏ. Ảnh: Báo Thanh Niên
Cho nên, cái khoảnh khắc giở nắp khuôn cứ làm tụi nó nửa háo hức nửa nao nao. Có đứa che mắt, có đứa rì rầm, có đứa nín thở. Và cả đám ôm nhau, reo hò như mấy ông chú ngồi xem bóng đá “Nở rồi. Nở rồi”. Ấy là lúc, cái bánh trong khuôn bung nở như những bông mai rực rỡ nhất.
Bánh thuẫn vừa ra lò nóng hổi mềm mịn giống như bánh bông lan, gọi là bánh thuẫn ướt. Nhưng để ăn được lâu hơn, người ta đem bánh thuẫn ướt đặt trên nia và sấy bằng lửa than, và thế là bánh thuẫn khô ra đời bằng cách đó. Bánh thuẫn khô lắng đọng vị béo của trứng, ngọt ngào của đường mía và cay cay của gừng. Ăn bánh thuẫn khô uống với nước trà là món tửu của người lớn. Còn con nít thì ăn bánh thuẫn uống nước lọc, thấy ngon không kém.
Người miền Trung xa xứ nhận được túi bánh thuẫn khô từ quê nhà là cả một trời thương nhớ. Thương ngoại thương mẹ dành nhiều công sức khuấy bột đổ bánh. Nhớ những kỷ niệm lúc còn nhỏ, được làm phụ bếp nhí của má, được lăng xăng tất bật như má, để rồi đầy tự hào về những đóng góp “bé xíu” vào cái Tết ấm no của cả nhà.
Hương bánh ấm áp giữa ngày lạnh cuối năm. Ảnh Pew Nguyen
Thực hiện: Thu Hà
Xem thêm:
Thịt kho trứng: Món ăn ngày Tết quen thuộc với cách hầm chậm phương Tây