Ngay từ buổi đầu, Takarazuka đã tự nhận sứ mệnh “bán những giấc mơ”, về tình yêu, những vùng đất huyền bí, lối sống xa hoa. Sức hút ấy đã trải qua nhiều thế hệ, nuôi dưỡng một cộng đồng người hâm mộ trung thành mà phần lớn là phụ nữ. Các nghệ sĩ được gọi là Takarasiennes – danh xưng mang âm hưởng Pháp, bắt nguồn từ tình yêu của đoàn dành cho các revue Pháp và từ “Parisienne.” Sự giao thoa ấy phản ánh bản sắc độc đáo của Takarazuka: tinh thần Nhật Bản trong vẻ hào hoa châu Âu.
Vở kịch Nobunaga: The Will to Power năm 2016. Ảnh: Takarazuka Revue
Phương châm sáng lập của Kobayashi Ichizō là “Kiyoku, Tadashiku, Utsukushiku” (Thuần khiết, Chính trực, Vẻ đẹp), vẫn là kim chỉ nam của đoàn cho đến tận ngày nay. Bằng việc xây dựng một trường nghệ thuật biểu diễn với triết lý ấy, ông đã góp phần biến nghề diễn xuất thành một con đường đáng kính cho phụ nữ Nhật Bản. Tinh thần này được duy trì qua năm đoàn trực thuộc, mỗi nhóm mang một màu sắc và cá tính riêng, cùng nhau tạo nên bức tranh đa dạng của một trong những định chế sân khấu lâu đời nhất Nhật Bản.
Ảnh: Takarazuka Revue
Cánh cổng hẹp vào thế giới Takarazuka
Nếu Kabuki truyền thống gắn liền với hình ảnh những nam diễn viên, thì Takarazuka Revue là một đoàn biểu diễn toàn nữ, nơi phụ nữ đảm nhận tất cả các vai, kể cả vai nam. Người sáng lập Ichizo Kobayashi – doanh nhân và chủ tịch tập đoàn Đường sắt Hankyu, ban đầu muốn dùng sân khấu này để thu hút du khách tới khu nghỉ dưỡng suối nước nóng Takarazuka ở Hyogo. Năm 1913, ông tuyển dụng 16 cô gái độ tuổi mười lăm, mười sáu và thành lập Đoàn nhạc kịch Takarazuka. Buổi biểu diễn đầu tiên diễn ra vào năm 1914 tại Nhà hát Paradise (một bể bơi trong nhà được cải tạo) trong khu nghỉ dưỡng, với các tiết mục như Donburako dựa trên câu chuyện dân gian “Momotaro”.
Ảnh: Tư liệu
Trong bối cảnh các hình thức giải trí phương Tây đang nhanh chóng được đón nhận tại Nhật Bản, Kobayashi nhìn thấy cơ hội tạo nên một sân khấu lai ghép, nơi âm nhạc, vũ đạo và kịch nghệ hòa quyện, tiếp thu cả tinh thần nhạc kịch Broadway lẫn di sản biểu diễn truyền thống Nhật Bản. Từ đó, Takarazuka dần định hình như một thể loại riêng, vừa mang hơi thở phương Tây, vừa giữ bản sắc Nhật Bản. Đoàn không ngừng mở rộng và xây dựng hệ thống bài bản. Đến năm 1924, Nhà hát lớn Takarazuka (Dai Gekijō) được khánh thành với sức chứa khoảng 4,000 chỗ ngồi.
Buổi biểu diễn đầu tiên trong lịch sử Takarazuka Revue là Donburako. Ảnh: Takarazuka Revue
Vở diễn Parisette năm 1930. Ảnh: Takarazuka Revue
Chân dung người sáng lập Ichizo Kobayashi. Ảnh: Shigeru Tamura
Thành công của Takarazuka đến từ khả năng thích nghi không ngừng với thời đại. Đoàn hiện có năm nhóm biểu diễn chính, mỗi nhóm với bản sắc riêng biệt: Đoàn Hoa (花組 – Hanagumi), Đoàn Trăng (月組 – Tsukigumi), Đoàn Tuyết (雪組 – Yukigumi), Đoàn Sao (星組 – Hoshigumi) và Đoàn Vũ Trụ (宙組 – Soragumi). Đoàn Hoa và Trăng là hai đoàn lâu đời nhất, thành lập năm 1921; Đoàn Tuyết ra đời năm 1924, Đoàn Sao năm 1931 từng giải thể năm 1939 rồi tái lập năm 1948, và Đoàn Vũ Trụ, thành lập năm 1998, là đoàn trẻ nhất. Ngoài ra còn có nhóm Cao Cấp (専科 – Senka), nơi dành cho những nữ diễn viên kỳ cựu không còn thuộc đoàn chính thức nhưng vẫn thỉnh thoảng xuất hiện trên sân khấu.
Vở diễn Nemuranai Otoko: Naporeon (Napoleon: Người đàn ông không bao giờ ngủ) do Đoàn Sao trình diễn vào tháng 1 năm 2014 tại Nhà hát lớn Takarazuka. Ảnh: Nippon
Chính vị thế lâu đời và danh tiếng của Takarazuka Revue đã khiến con đường trở thành một Takarasienne trở nên vô cùng khắt khe. Trường Âm nhạc Takarazuka mỗi năm chỉ nhận khoảng 40 học viên từ hàng nghìn thí sinh, trong độ tuổi từ 15 đến 18. Bởi vậy, phần lớn các cô gái theo đuổi giấc mơ này đều bắt đầu học hát, múa và diễn xuất từ rất sớm. Cách tuyển chọn nghiêm ngặt ấy là nền tảng để đoàn duy trì một phong cách biểu diễn đồng nhất qua nhiều thế hệ.
Các học sinh trường Âm nhạc Takarazuka gắn huy hiệu trường lên đồng phục của các thành viên lớp 111. Ảnh: Takarazuka Music School
Khi đã chính thức bước qua cánh cổng đó, các học viên sẽ bước vào một môi trường đào tạo kỷ luật nghiêm khắc. Hai năm học chuyên sâu bao gồm các hình thức vũ đạo phương Tây và Nhật Bản, nhạc cụ cổ điển, thanh nhạc, diễn xuất, tiếng Anh hội thoại và cả trà đạo. Học viên năm nhất phải tuân theo những quy định nghiêm ngặt trong sinh hoạt hàng ngày: không được nói chuyện trên tàu, phải đi thành hàng đôi từ ký túc xá, tránh trang phục màu sắc sặc sỡ, và đảm nhận việc lau dọn cơ sở vật chất đến mức không để lại dấu vân tay. Những quy tắc tưởng như khắt khe ấy lại là nơi hình thành nên phong thái đặc trưng của một Takarasienne: thanh lịch, kỷ luật và có ý thức về hình ảnh bản thân, được nuôi dưỡng ngay từ ghế nhà trường.
Không ít nữ diễn viên sau khi rời Takarazuka đã tiếp tục tỏa sáng trong điện ảnh và truyền hình Nhật Bản. Những cái tên như Kuroki Hitomi, Amami Yuki hay Dan Rei là minh chứng rõ ràng cho sức sống lâu bền của mô hình đào tạo này, và cho điều mà Takarazuka vẫn luôn tạo ra: những người phụ nữ mang theo sân khấu trong từng bước đi của mình.
Phong cách và cấu trúc buổi diễn Takarazuka
Điều làm Takarazuka Revue trở nên đặc biệt không chỉ là việc toàn bộ diễn viên đều là phụ nữ, mà là cách họ tái định nghĩa vai trò giới tính ngay trên sân khấu. Trong thế giới Takarazuka, các vai diễn được chia thành hai kiểu chính: otokoyaku (男役) là những nữ diễn viên chuyên đóng vai nam, và musumeyaku (娘役) là những người đảm nhận các vai nữ.
Otokoyaku trong vở Bouquet de Takarazuka. Ảnh: Takarazuka Revue
Musumeyaku trong vở Bouquet de Takarazuka. Ảnh: Takarazuka Revue
Trong phần kịch, sự tương phản giữa otokoyaku và musumeyaku tạo nên chiều sâu cho từng nhân vật, mời khán giả quan sát tinh tế từng cử chỉ và biểu cảm của họ. Otokoyaku thường được hình thành theo những tiêu chuẩn rõ ràng: dáng vóc cao ráo, đường nét sắc sảo, khí chất điềm tĩnh nhưng cuốn hút, đại diện cho hình ảnh người đàn ông lý tưởng trong mắt khán giả, không thô ráp hay áp đặt, mà là hình mẫu của sự lịch lãm và lãng mạn. Ngược lại, Musumeyaku hoàn thiện bức tranh ấy bằng vẻ mềm mại, duyên dáng, nữ tính thuần khiết.
Hình tượng nhân vật còn được hoàn thiện qua trang phục và hóa trang. Phục trang Takarazuka không nhằm tái hiện hiện thực mà hướng đến sự lý tưởng hóa, với màu sắc rực rỡ, phom dáng phóng đại, chi tiết cầu kỳ. Lớp trang điểm cũng được thiết kế cho ánh đèn sân khấu: otokoyaku với đường nét sắc, lông mày đậm và tạo khối rõ để toát lên vẻ kiểm soát và điềm tĩnh, trong khi musumeyaku nhấn vào đôi mắt tròn, làn da sáng và đường nét mềm mại để gợi sự dịu dàng.
Ảnh: Takarazuka Revue
Ảnh: Tokotan’s Diary
Hầu hết các buổi diễn của Takarazuka được chia làm hai phần: phần kịch và phần trình diễn (revue), đôi khi còn có thêm phần thứ ba. Cấu trúc này mang đến một trải nghiệm hoàn chỉnh: khán giả được đi vào chiều sâu của câu chuyện, rồi bùng nổ cùng màn trình diễn thị giác choáng ngợp ở phần cuối.
Về phần kịch, nguồn cảm hứng vô cùng phong phú, từ nguyên tác đến tiểu thuyết, nhạc kịch, văn học kinh điển và chuyển thể từ các tác phẩm nổi tiếng của cả Nhật Bản lẫn phương Tây. Kho tàng tiết mục của Takarazuka trải rộng từ những nhạc kịch phương Tây như Guys and Dolls hay West Side Story, đến chuyển thể điện ảnh như Gone with the Wind, rồi những câu chuyện lịch sử về các nhân vật như JFK hay Abraham Lincoln. Những câu chuyện quen thuộc được tái sinh qua ngôn ngữ sân khấu riêng của Takarazuka, khiến mỗi buổi diễn vừa gợi lên cảm giác thân quen, vừa mang đến điều gì đó hoàn toàn mới. Phần trình diễn, ngược lại, là một thế giới khác, nơi ca hát, vũ đạo và phục trang lộng lẫy tạo nên một bữa tiệc thị giác thuần túy.
Ảnh: Takarazuka Revue
Ảnh: Takarazuka Revue
Hai nhà hát chính của đoàn là Nhà hát lớn Takarazuka và Nhà hát Takarazuka Tokyo, được thiết kế riêng để phục vụ kiểu trình diễn này, nhằm tối đa hóa sức tác động của mỗi buổi biểu diễn. Trên sân khấu, cây cầu bạc ginkyō (銀橋) là dải sân khấu tiền cảnh nhô ra bao quanh hố dàn nhạc, giúp diễn viên tiến gần hơn đến khán giả, tạo nên sự kết nối thân mật đặc biệt trong các cảnh revue. Sân khấu chính được trang bị tám thang nâng seri ở nhiều kích thước khác nhau, một bàn xoay ở trung tâm, và phía sau là cầu thang lớn 26 bậc Ōkaidan (大階段), biểu tượng không thể nhầm lẫn của Takarazuka. Mỗi buổi diễn đều có dàn nhạc trực tiếp, hoàn thiện trải nghiệm âm thanh sống động không thể thay thế.
Ảnh: Takarazuka Revue
Ảnh: Takarazuka Revue
Hơn một thế kỷ qua, Takarazuka Revue không ngừng tự làm mới mình. Những vở kinh điển như The Rose of Versailles vẫn được tái dựng nhiều lần, trong khi đoàn tiếp tục thử nghiệm các hình thức kể chuyện mới, tiếp cận công nghệ hiện đại và khán giả quốc tế, để giữ cho di sản luôn sống động. Sự kết hợp giữa truyền thống và đổi mới chính là điều giúp Takarazuka giữ vững vị thế độc đáo tại Nhật Bản, và ngày càng được biết đến rộng rãi hơn trên toàn thế giới.
Vở The Rose of Versailles năm 2013. Ảnh: Takarazuka Revue
Thực hiện: Vy Dương
Xem thêm:
Tái hiện biểu tượng kiến trúc Metabolism Nhật Bản
Arima Onsen: Miền đất thiêng của suối nước nóng và văn hóa Nhật Bản
