Đối với những ngôi nhà phố, sân thượng thường là không gian lý tưởng để phát triển thành một khu vườn. Dù không phải môi trường sinh trưởng tự nhiên thuận lợi cho cây cối, một thiết kế phù hợp vẫn có thể biến nơi đây thành phần mở rộng của không gian sống, nơi nghỉ ngơi, thư giãn và nuôi dưỡng niềm yêu thích làm vườn.
Các chuyên gia thiết kế giàu kinh nghiệm nhận định rằng, vườn trên cao có thể mang đến cảm giác thư thái đặc biệt giữa nhịp sống đô thị hiện đại, đồng thời mở ra một góc nhìn mới về thành phố và tạo nên khoảng lặng riêng để tận hưởng cảnh quan xung quanh. Tuy nhiên, khác với khu vườn truyền thống trên mặt đất, thiết kế sân vườn sân thượng đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng về kết cấu, môi trường và khả năng thích nghi của cây trồng.
Ảnh: Joshua McHugh
Làm sao để thiết lập một khu vườn sân thượng đẹp?
Bí quyết thiết lập một khu vườn sân thượng hoàn mỹ nằm ở sự dung hòa giữa ý tưởng quy hoạch thực tế, thảm thực vật chịu nhiệt và khuất gió, an toàn kết cấu nhờ tính toán tải trọng sàn kết hợp đất trộn siêu nhẹ, cùng hệ thống tưới – thoát nước thông minh đi kèm các loại chậu có độ bền cao.
Quy hoạch diện tích
Để thiết lập khu vườn sân thượng thành công, bước đầu tiên và quan trọng nhất là hình thành một ý tưởng hoặc khái niệm tổng thể rõ ràng. Một khu vườn đẹp và hài hòa thường hội tụ nhiều yếu tố, trong đó sự đa dạng về chủng loại và kích thước cây trồng đóng vai trò then chốt. Cây lớn tạo bóng mát, kết hợp cùng cây bụi tầm trung và những loại cây nhỏ sẽ giúp tạo chiều sâu, sự mềm mại và cảnh quan sống động, thay vì chỉ đặt vài chậu cây có kích thước tương đồng một cách đơn điệu.
Ảnh: Nguyễn Nhật Anh Chương
Lựa chọn cây trồng và bố trí thảm thực vật
Việc lựa chọn cây trồng cần dựa trên diện tích thực tế của sân thượng. Với không gian rộng, bạn có thể cân nhắc thêm các loại cây có kích thước lớn hơn để tạo điểm nhấn và bóng mát. Ngược lại, những sân thượng nhỏ hẹp cần sự tinh tế trong việc chọn cây vừa phải, có thể leo giàn hoặc trồng theo tầng để tối ưu diện tích. Điều này hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc cốt lõi đã đề cập: cây trồng phải phù hợp với không gian và có khả năng thích nghi với môi trường vi khí hậu đặc thù trên cao.
Sự đa dạng của giống cây, kích thước của cây là yếu tố chính tạo nên không gian đẹp của sân vườn. Ảnh: Eva Nemeth
Với những cây cao tạo bóng mát, bạn nên chọn vị trí khuất, có điểm tựa để đặt cây vì trong những ngày thời tiết xấu, nhất là với tầm cao của sân thượng, những chiếc cây lớn có thể sẽ bị gió cuốn bay. Đối với ban công rộng, việc đặt cây gần tường hoặc cửa sổ vừa giúp cố định cây, vừa mang lại cảm giác gần gũi với thiên nhiên từ bên trong phòng.
Ảnh: Nam Võ
Về lựa chọn cây trồng, nên ưu tiên các loại cây có khả năng thích nghi tốt với sự thay đổi nhiệt độ và điều kiện gió mạnh đặc thù trên cao. Chọn cây có lá nhỏ, thon để giảm sức cản gió, đồng thời kết hợp giữa cây mọc thẳng và cây dạng rủ để tạo sự hài hòa, mềm mại và tận dụng hiệu quả không gian chiều dọc.
Ảnh: Alicia Taylor
Tính toán tải trọng sàn
Yếu tố cần xác định tiếp theo là khả năng chịu tải của kết cấu sàn. Thay vì chọn những loại cây lớn có trọng lượng đáng kể, bạn có thể lựa chọn các loại cây bụi có khả năng phát triển tán rộng và che phủ tốt như kim tiều thảo hay cây ắc ó, đặc biệt phù hợp cho những khu vực cần tạo không gian riêng tư. Ngoài việc chọn cây, cần tính toán tổng tải trọng của toàn bộ vật dụng dự kiến đặt trên sân thượng, bao gồm bàn ghế, dù che, chậu cây và cả khối lượng của đất trồng. Hiện nay, các loại đất trộn sẵn trên thị trường thường được phối trộn nhẹ, tơi xốp và đầy đủ dinh dưỡng, có thể là một lựa chọn phù hợp để giảm tải trọng tổng thể.
Bố trí kết hợp băng ghế vào bồn cây giúp hạn chế sử dụng nhiều đồ ngoại thất. Ảnh: Eva Nemeth
Hệ thống tưới tiêu và đồng bộ vật liệu chậu trồng
Sân thượng có vi khí hậu đặc biệt. Điều kiện tiếp xúc trực tiếp với nắng gió và không thể hút nước từ mạch ngầm khiến cây trồng dễ gặp tình trạng thiếu nước. Do đó, việc lắp đặt hệ thống tưới là rất cần thiết, ngay cả khi bạn không sử dụng thường xuyên. Song song với tưới tiêu, hệ thống thoát nước cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Hiện có nhiều giải pháp cho cả hai hệ thống này, tùy theo điều kiện thực tế và ngân sách. Do đó, việc tham khảo ý kiến chuyên gia là cần thiết để có lựa chọn phù hợp.
Chậu cây không chỉ có chức năng trồng trọt mà còn được xem như một phần của không gian trang trí. Hiện nay, chậu trồng cây được làm từ vật liệu đa dạng, không chỉ giới hạn ở đất nung truyền thống. Trong thiết kế, các loại chậu bằng sợi thủy tinh, thép phủ bột thường được ưu tiên nhờ độ bền và tính thẩm mỹ. Đối với các cây trồng trung tâm, chậu gốm có thể tạo điểm nhấn nổi bật. Trong những không gian đặc thù, việc thiết kế chậu riêng biệt có thể giúp tối ưu hóa diện tích sử dụng và phân chia khu vực hợp lý. Các chất liệu khác như chì, kẽm, đồng hoặc gốm cũng là những lựa chọn đáng cân nhắc. Dù lựa chọn vật liệu nào, cần đảm bảo chậu có kích thước và trọng lượng phù hợp để duy trì độ ổn định, đặc biệt trong điều kiện có gió.
Các loại cây bụi có công dụng tạo sự riêng tư cho không gian thư giãn. Ảnh: Sharyn Cairns
|
Để sở hữu một khu vườn sân thượng hoàn mỹ, bạn cần thực hiện 4 bước cốt lõi:
|
1. Làm thế nào để giữ ẩm cho đất và bảo vệ cây trồng trên sân thượng không bị khô héo vào mùa nắng gắt?
Bên cạnh việc lắp đặt hệ thống tưới tự động để bù nước kịp thời dưới tác động của nắng gió, bạn nên phủ một lớp vỏ thông hoặc đất trộn tơi xốp lên bề mặt chậu để hạn chế bốc hơi nước, đồng thời chỉ nên tưới cây vào sáng sớm hoặc chiều mát để tránh sốc nhiệt.
2. Tôi muốn làm vườn sân thượng nhưng lo ngại về kết cấu chịu lực có sẵn của ngôi nhà, làm sao để xử lý an toàn?
Bạn nên tham khảo ý kiến của kỹ sư xây dựng để đánh giá chính xác bản vẽ chịu lực của sàn trước khi thi công. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, hãy ưu tiên trồng các loại cây bụi tán rộng thay vì cây thân gỗ lớn, đồng thời sử dụng hoàn toàn các giá thể đất trộn siêu nhẹ chuyên dụng để giảm áp lực lên nền móng.
3. Hệ thống thoát nước cho vườn sân thượng cần lưu ý điều gì để tránh tình trạng thấm dột trần nhà phía dưới?
Bạn bắt buộc phải xử lý lớp sơn chống thấm sàn chuyên dụng và lắp đặt hệ thống thoát nước thông thoáng trước khi phủ đất trồng. Hãy sử dụng thêm các vỉ thoát nước plastic chuyên dụng (drainage cell) lót dưới đáy bồn cây để giải phóng nước thừa nhanh chóng, tránh tình trạng ứ đọng gây hủy hoại kết cấu bê tông.
4. Những loại cây nào vừa chống chịu được sức gió mạnh trên cao, vừa tạo được không gian riêng tư?
Bạn nên chọn các dòng cây bụi có lá nhỏ và thon gọn như kim tiểu thảo hay cây ắc ó vì chúng vừa giúp giảm lực cản của gió mạnh, vừa có khả năng phát triển tán rộng để làm hàng rào xanh che chắn tầm nhìn hiệu quả.
Thực hiện: Thuỳ Như & Hoàng Lê
Xem thêm
