Không gian opera thường được quan niệm rằng bối cảnh phục vụ cốt truyện, tạo dựng bầu không khí, dẫn dắt thị giác và hỗ trợ diễn xuất, nhưng hiếm khi trở thành trung tâm của trải nghiệm thưởng thức. Tuy nhiên, dưới tác động của tư duy thiết kế đương đại, ranh giới giữa kiến trúc, nội thất và nghệ thuật biểu diễn đang trở nên linh hoạt hơn. Không gian không chỉ là nơi diễn ra câu chuyện, mà đang dần tham gia vào chính tiến trình kể chuyện.
Cấu trúc cung điện đơn sắc khổng lồ chiếm trọn không gian biểu diễn phía sau dàn nhạc tại khán phòng Sala Santa Cecilia (Rome). Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Góc nhìn mới mẻ này được thể hiện rõ nét qua tư duy của Pierre Yovanovitch – nhà thiết kế nội thất người Pháp nổi tiếng thế giới với ngôn ngữ tối giản giàu tính điêu khắc. Dù được biết đến nhiều qua các công trình nhà ở xa xỉ, Pierre lại sở hữu một niềm đam mê mãnh liệt với kịch nghệ. Sau thành công của vở Rigoletto năm 2023, ông tiếp tục lấn sân sang loại hình opera khi nhận lời thiết kế sân khấu cho vở Die Walküre (Nữ chiến thần) – một trong những kiệt tác đồ sộ và thử thách nhất của nhà soạn nhạc Richard Wagner. Nằm trong bộ tứ siêu phẩm thần thoại Bắc Âu, Die Walküre là một câu chuyện sử thi bi tráng đan xen giữa tình yêu cấm đoán, những cuộc rượt đuổi nghẹt thở và cuộc chiến giành quyền lực khốc liệt giữa thế giới thần linh và con người.
Chân dung Pierre Yovanovitch. Ảnh: Paolo Abate
Vở diễn này không diễn ra trong một nhà hát opera truyền thống mà ngay tại Sala Santa Cecilia, khán phòng giao hưởng thính phòng do kiến trúc sư huyền thoại Renzo Piano thiết kế. Sân khấu được đặt phía sau dàn nhạc trên một nền nâng cao, tận dụng khu vực vốn thường dành cho khán giả phía sau orchestra. Bối cảnh đặc thù không có tháp sân khấu hay hố gầm sàn diễn này buộc Pierre Yovanovitch phải thiết kế theo chiều đứng nhiều hơn chiều ngang, tạo ra một bố cục có thể quan sát rõ từ nhiều góc nhìn, để kiến trúc và dàn nhạc cùng tồn tại tương hỗ mà không lấn át lẫn nhau.
Giải pháp xử lý không gian theo chiều đứng của Pierre Yovanovitch giúp bối cảnh cung điện khổng lồ bao bọc lấy toàn bộ dàn nhạc mà không lấn át vị trí biểu diễn. Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Khước từ lối mòn tả thực của những pháo đài hay khu rừng thần thoại truyền thống, Pierre Yovanovitch tạo nên một cấu trúc hình khối trắng duy nhất chiếm lĩnh toàn bộ sàn diễn xuyên suốt vở kịch. Sân khấu hiện lên như một cung điện khổng lồ không xác định thời đại, kết hợp hài hòa giữa nét cổ điển và hiện đại qua các mảng phẳng lớn cùng đường nét hình học tối giản. Khối kiến trúc chuyển tải câu chuyện thông qua hệ thống cao độ phức tạp gồm bậc thang lớn, tháp đứng, các bục cao và khoảng trống xuyên tầng đan xen. Nhờ cấu trúc phân tầng này, các mối quan hệ quyền lực được lột tả trực quan bằng chính không gian thay vì lời thoại, từ thế giới thần linh ngự trị trên cao, con người ở tầng thấp, đến các chiến thần Valkyrie liên tục di chuyển linh hoạt giữa các khoảng trống, hướng người xem tập trung hoàn toàn vào diễn biến tâm lý và xung đột của nhân vật.
Cấu trúc hình học vững chãi với các đường cắt sắc sảo thay thế cho bối cảnh tả thực. Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Một điểm đặc trưng trong triết lý tối giản của Pierre Yovanovitch là không lấp đầy sân khấu bằng đạo cụ. Toàn bộ công trình được tạo nên từ rất ít yếu tố bài trí rườm rà. Khoảng trống lớn này giúp các ca sĩ có nhiều không gian di chuyển, các nhóm nhân vật không bị chồng chéo và mắt người xem luôn hướng vào diễn xuất.
Góc nhìn từ hậu trường hé lộ hệ khung đỡ chịu lực phía sau các mảng tường cong tối giản của sân khấu. Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Bối cảnh chỉ giữ lại những mảng diện phẳng và khối hộp rỗng nguyên bản. Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Để làm sống dậy cấu trúc trắng tối giản đó, ánh sáng đóng vai trò như một chất liệu hoàn thiện kiến trúc chứ không chỉ để chiếu sáng thông thường. Việc phủ toàn bộ sân khấu bằng sắc trắng giúp tăng khả năng phản chiếu, làm nổi bật trang phục nhân vật và giúp mỗi thay đổi của luồng sáng đều tạo ra một bầu không khí mới. Không cần thay đổi đạo cụ liên tục, chính ánh sáng chiếu qua các rìa tường vuông, nhấn mạnh chiều sâu của cầu thang và khoảng mở, tạo nên cảm giác mê cung biến ảo. Nó khiến cùng một không gian lúc lạnh lẽo, căng thẳng, lúc lại thiêng liêng. Đặc biệt, đằng sau các khoảng mở của công trình, nhà thiết kế bất ngờ cho xuất hiện những mảng đỏ đậm. Giữa tổng thể không gian trắng, sắc đỏ này trở thành một điểm nhấn mạnh mẽ, tạo cảm giác có một thế giới khác phía sau kiến trúc, vừa khơi gợi về xung đột, quyền lực và bạo lực, vốn là những chủ đề cốt lõi của Die Walküre.
Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Điểm nhấn đỏ đậm ẩn sau các ô cửa rỗng khơi gợi không khí xung đột bí ẩn. Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Sự đồng bộ từ các mảng tường lớn, cấu trúc bục bệ cho đến cách tương tác với ánh sáng cho thấy tính toán khắt khe của Yovanovitch nhằm tạo ra một tổng thể không gian nhất quán nhất. Chính tư duy kiểm soát thị giác toàn diện này đã đưa dự án thiết kế sân khấu “Die Walküre” lọt vào danh sách vinh danh ELLE Decor International A-List 2025, do Tổng biên tập ấn bản ELLE Decoration Pháp đề cử.
Thực hiện: Lê Vi | Ảnh: Musacchio, Pasqualini & Fucilla
Xem thêm:
Căn hộ Étage 5: Chuyến hải hành neo đậu giữa lòng Saint-Tropez
