Kiến trúc sư người Ireland Niall McLaughlin được biết đến với những công trình mang tính xã hội ý nghĩa, nơi kiến trúc trở thành cầu nối với cộng đồng thông qua việc định hình trải nghiệm chung của con người. Với những cống hiến xuyên suốt sự nghiệp hơn ba thập kỷ, từ những không gian tôn giáo, giáo dục đến nhà ở và y tế, Niall McLaughlin được vinh danh là Viện sĩ Hoàng gia (2019) và đoạt Giải Stirling danh giá (2022).
Kiến trúc sư Niall McLaughlin. Ảnh: Edmund Sumner
Niall McLaughlin sáng lập văn phòng riêng tại London từ năm 1990, xác định cốt lõi của mọi thiết kế của mình là sự đồng cảm. Quá trình sáng tạo ông bắt nguồn từ việc lắng nghe và nghiên cứu sâu sắc, từ đó truyền tải sự trừu tượng của đời sống thường nhật và ký ức về các công trình lịch sử thành ngôn ngữ kiến trúc cụ thể. Ông chia sẻ: “Sự đồng cảm và tính liên chủ thể hoàn toàn là trung tâm… Bạn phải có đủ tự tin để hình dung một thế giới cho người khác, đồng thời cũng cần một mức độ khiêm nhường.”
Công trình Saltmarsh House trên đảo Wight, Anh Quốc. Ảnh: Nick Kane
Sự khiêm nhường của kiến trúc sư thể hiện qua việc ông chấp nhận những giới hạn của bản thân trong việc thấu hiểu người khác. Dự án Trung tâm Giải lao cho Người mắc bệnh Alzheimer ở Dublin (2011) là một ví dụ. Ông đã dành 10 năm để cố gắng tiếp cận thế giới của những người mắc chứng sa sút trí tuệ. Hành trình khó khăn ấy đã đúc kết thành một triển lãm tại Venice Biennale 2016, khám phá sự phi thường về cách chúng ta định vị bản thân trong không gian và thời gian.
Trung tâm Giải lao cho Người mắc bệnh Alzheimer. Ảnh: Niall McLaughlin Architects
Niall McLaughlin tin rằng kiến trúc sư phải là người kết nối một mê cung các mong muốn, nhu cầu và vấn đề để tạo nên một tổng thể mạch lạc. Thay vì áp đặt ý thức hệ cá nhân, ông để nó tự nhiên nảy sinh từ những thấu hiểu thu thập được. Ông quan sát những phân tử tương tác cơ bản trong đời sống, chẳng hạn như tại khu nhà ở xã hội ở London Darbishire Place (2014) ở London, ông bắt gặp hình ảnh các bậc phụ huynh trong căn bếp ngập sáng, có thể vừa làm việc vừa quan sát con cái vui chơi ngoài sân. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ bé đó chính là nền tảng để cộng đồng phát triển.
Nhà ở xã hội ở London Darbishire Place. Ảnh: Nick Kane
Trí tò mò vô hạn giúp kiến trúc sư chuyển hóa những trải nghiệm phi vật chất thành không gian kiến trúc giàu cảm xúc. Ví dụ như Nhà nguyện Bishop Edward King (2013) ở Oxford, Anh Quốc,được hình thành từ cảm giác vừa vững chãi vừa bay bổng của việc thả diều, hay Thư viện Mới ở Magdalene College (2022) được hình dung như một không gian nơi mọi giới hạn đều được xóa mờ bởi tri thức. Ông nhận định: “Điều thú vị về kiến trúc là nó vừa mang tính tiềm thức, vừa có tác động to lớn đến khả năng phát triển thịnh vượng của chúng ta.”
Nhà nguyện Bishop Edward King. Ảnh: Nick Kane
Thư viện Mới của trường Magdalene College ở Cambridge. Ảnh: Nick Kane
Với Niall McLaughlin, giảng dạy là cầu nối thiết yếu. Trong hơn 25 năm đảm nhiệm vai trò Giáo sư Thực hành Kiến trúc tại Đại học College London, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì văn hóa tích cực cho sinh viên và đội ngũ, nhất là trong bối cảnh ngành xây dựng ngày càng phức tạp và đầy thách thức. Ông coi thực hành là hoạt động thường nhật, còn lý thuyết là những bài học đắt giá được suy ngẫm từ chính sự va chạm với thực tế.
Trung tâm Sultan Nazrin Shah ở Oxford. Ảnh: Nick Kane
Chủ tịch RIBA Chris Williamson nhìn nhận: “Niall McLaughlin là một người có tầm nhìn với thái độ khiêm nhường. Sự cống hiến của ông cho kiến trúc có thể ví như thực hành chuyên nghiệp và nghệ thuật, đã để lại dấu ấn lâu dài trong ngành mà chắc chắn sẽ vượt lên mọi trào lưu và phép thử của thời gian.”
Điểm ngắm cảnh Tháp Auckland. Ảnh: Nick Kane.
Hành trình của Niall McLaughlin phản chiếu triết lý kiến trúc nhân văn, nơi kiến trúc không chỉ là vật thể, mà còn là một quá trình đồng cảm, lắng nghe và kiến tạo không gian cho những điều kỳ diệu nhỏ bé của đời sống có thể phát triển.
Thực hiện: Hoàng Lê
Xem thêm
Văn phòng kiến trúc SANAA đoạt giải thưởng RIBA Royal Gold Medal 2025
The Elizabeth Line: Công trình chiến thắng giải thưởng RIBA Stirling 2024
