Đời sống vật chất còn nhiều thiếu thốn, nhưng ở khía cạnh tinh thần, người Cadong dưới chân đỉnh Ngọc Linh huyền thoại sở hữu một thứ ngôn ngữ nghệ thuật đặc biệt, chỉ biểu hiện ở mỗi dịp cảm tạ đất trời, linh thần đã ban cho họ một vụ mùa bội thu, thông qua nghi lễ “ăn trâu huê”.
Hình tượng người trong trang trí cây nêu của người Cadong.
Một chi tiết trang trí gợi về hình ảnh cánh chim, với khát vọng vươn bay, đưa lời thỉnh cầu lên linh thần.
Cột nêu được dựng lên trong lễ ăn trâu huê, cột nêu càng cao, càng nhiều chi tiết trang trí, càng linh nghiệm.
Vô vàn chi tiết trang trí trên cây nêu đều là hình ảnh và chất liệu tích hợp từ thiên nhiên.
Cadong, dịch theo nghĩa Việt, nghĩa là người sống trên núi cao. Tộc Cadong nương tựa vào thiên nhiên, phát rừng làm nương rẫy, với quan niệm vũ trụ, vạn vật, đều có tính thiêng. Khi thiên nhiên ban tặng cho người Cadong đúng những gì họ mưu cầu, đủ theo lời khấn nguyện trước khi trỉa hạt, người Cadong sẽ tạ ơn bằng việc “ăn trâu huê”.
Con trâu tế bên gốc cây nêu trong lễ “ăn trâu huê” của người Cadong.
Dải hoa văn hình học được trang trí dày đặc trên thân cây nêu trong lễ “ăn trâu huê”.
Trong nghi lễ ấy, cây nêu (cây huê) là vị trí trung tâm, được dựng lên như một kết nối trời – đất, con người – thần linh, thế giới hữu hình – vô hình. Trên cây nêu, các chi tiết trang trí như gói ghém cả vũ trụ thu nhỏ, như cách người Cadong kể chuyện với thần linh bằng ngôn ngữ hình ảnh thô phác, giản đơn, nhưng đậm tính nghệ thuật. Người Cadong quan niệm, cây nêu càng cao, càng mảnh, càng nhiều chi tiết trang trí đẹp, càng thể hiện lòng thành với đất trời và dễ dàng được thần linh chứng giám, phù hộ.
Các đường kẻ lặp chính là sự tuần hoàn của mùa, của đời sống tự nhiên; hình tam giác là núi, là nóc nhà, là sự chở che; hình thoi với cấu trúc cân đối là mong cầu ổn định, hài hòa.
Trên cây nêu, người Cadong truyền tải lên đó những dải màu, những tầng hoa văn, họa tiết. Đó là hình ảnh người lao động, ruộng nương, mặt trời, mặt trăng, núi rừng cùng các đường hình học vuông, tròn, tam giác, zích zắc, ô lặp, đường kẻ vạch liên hoàn, kết nối liền lạc, tạo thành tổng thể đậm tính trang trí, dù giản đơn nhưng thực hài hòa, cô đọng.
Nghệ thuật trang trí của người Cadong với một mảng đường hình học, bố cục chặt chẽ, phối màu đẹp mắt.
Con trâu tế được trang trí đẹp mắt bằng những chất liệu giản đơn từ thiên nhiên.
Bảng màu trang trí hoa văn của người Cadong chỉ với đỏ – đen – trắng. Màu đen lấy từ tro than, bồ hóng đóng gác bếp, gợi về đất, về nền tảng của sự sống. Màu đỏ từ đất khoáng, gợi về năng lượng, máu huyết, sự sinh sôi. Màu trắng biểu trưng cho thanh khiết của thế giới linh thần. Cả ba sắc màu đưa lên chất liệu thô mộc của gỗ, tạo hiệu ứng thị giác mạnh. Hoa văn trên cây nêu của người Cadong khi ấy không còn là vật trang trí thông thường, mà như một thông điệp cụ thể về cái đẹp được tạo ra để kết nối, lưu giữ giá trị kết tinh được truyền đời, nơi ký ức, đời sống là biểu trưng cho lời thỉnh cầu vào cõi thiêng của người Cadong trên non cao.
Thiên nhiên – Con người – Bản sắc
Chi tiết trang trí dễ nhận trên trang phục người miền cao là sự tổng hòa màu sắc và thiên nhiên, được thuật lại qua bàn tay sáng tạo của con người, không chỉ đậm chất thủ công, nghệ thuật, mà còn là thông điệp, ý nghĩa, được lưu truyền mãi theo dòng chảy thời gian.
Thực hiện chuyên đề: Nguyễn Đình
Xem thêm:
Khảm trai Chuôn Ngọ: Nghệ thuật của biển khơi
