Trên phố Guldenstraat ở trung tâm lịch sử Mechelen, Bỉ, ngôi nhà của nhà buôn đồ cổ Johan Van Dijck và nghệ sĩ Kaat Van Doren gần như hòa lẫn vào dãy mặt tiền gạch cổ xung quanh. Chỉ khi bước qua cánh cửa, người ta mới nhận ra quy mô thực sự của công trình: một cấu trúc nhiều tầng, sâu hun hút và liên kết phức tạp như mê cung, được hình thành từ nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau.
Ảnh: Isabel Bronts
Công trình được xây dựng vào cuối thế kỷ 16 dưới dạng guild house, loại nhà dành cho các bang hội nghề nghiệp thời bấy giờ. Chính tên phố Guldenstraat cũng gợi lại giai đoạn khu vực này tập trung những người làm nghề vận chuyển hàng hóa, đánh cá và các nghiệp đoàn thủ công. Chức năng nguyên thủy của công trình vẫn còn hiện rõ trong kết cấu kiến trúc: các căn phòng có kích thước lớn, trần cao, chiều sâu kéo dài từ mặt phố tới tận khu vườn phía sau, tạo cảm giác như một nơi được thiết kế để nhiều hoạt động có thể diễn ra song song trong cùng một không gian.
Đường viền tường màu xanh được vẽ bằng stencil tạo phông nền nổi bật cho các tấm vải Suzani cùng những món đồ sưu tầm từ thiên nhiên của Johan Van Dijck và Kaat Van Doren.
Ngôi nhà hiện là nơi sinh sống của gia đình bốn người, nhưng cách sử dụng không gian không tuân theo kiểu phân chia phòng ốc cố định thông thường. Trên năm tầng nhà, mỗi thành viên có khu vực sinh hoạt và làm việc riêng, còn các không gian chung liên tục thay đổi chức năng theo nhu cầu sử dụng. Chính sự chồng lớp giữa đời sống gia đình, công việc sáng tạo và hoạt động tiếp khách khiến công trình luôn trong trạng thái vận động, như một cấu trúc chưa bao giờ hoàn toàn hoàn thiện.
Qua nhiều lần cải tạo, ngôi nhà tiếp tục hé lộ thêm những dấu tích của quá khứ. Trong thế kỷ 20, Guldenstraat từng nổi tiếng với các xưởng chế tác kim hoàn, và tòa nhà này cũng được sử dụng như nơi ở kết hợp xưởng làm việc của một thợ kim hoàn. Dấu vết của giai đoạn đó vẫn còn ở tầng trệt, nơi phần mặt tiền kính mang đặc trưng thập niên 1960 được bổ sung trong lần cải tạo khi công trình còn là một kho chứa hàng. Ban đầu, gia đình dự định phục hồi mặt tiền theo bản vẽ thế kỷ 18 còn lưu giữ được, nhưng cuối cùng quyết định giữ nguyên chi tiết này vì nó đã trở thành một phần ký ức thị giác quen thuộc của con phố.
Không lâu sau khi được mua lại, công trình được thành phố Mechelen xếp hạng di sản kiến trúc cần bảo tồn. Với gia đình chủ nhà, đây là cách khẳng định giá trị lịch sử vốn đã hiện diện trong từng lớp tường, từng chi tiết gỗ và cách tổ chức không gian đặc biệt của ngôi nhà.
Khi tiếp quản công trình vào năm 2001, hiện trạng của ngôi nhà gần như bị bỏ hoang. Mái dột, nhiều ô cửa hư hỏng và nội thất xuống cấp nghiêm trọng. Tuy vậy, những chi tiết kiến trúc nguyên bản vẫn còn tồn tại tương đối nguyên vẹn. Lò sưởi cổ, cầu thang gỗ lớn với độ dốc đặc trưng của nhà Flemish và sàn gỗ cũ là những yếu tố khiến gia đình quyết định giữ lại gần như toàn bộ cấu trúc cũ thay vì cải tạo theo hướng hiện đại hóa triệt để. Phần lớn nội thất kiến trúc hiện nay mang dấu ấn thế kỷ 18, một số kết cấu khác của tòa nhà vẫn có niên đại từ cuối thế kỷ 16.
Khu vực tiếp khách xoay quanh lò sưởi đá cẩm thạch thế kỷ 18. Bao quanh là ghế bành phong cách Louis XV, tượng bán thân bằng đồng của nghệ sĩ Mechelen Ernest Wijnants, đồng hồ Empire và các bình đồng Syria.
Một trong những đặc điểm hiếm gặp nhất của công trình nằm ở cấu trúc “hai lớp nhà”. Phần phía trước hướng ra phố và phần phía sau hướng ra vườn được kết nối bằng cầu thang và các cao độ lệch tầng. Từ mặt phố đông xe cộ, chỉ cần đi sâu vào bên trong, âm thanh gần như biến mất hoàn toàn. Khu vườn phía sau quay về hướng nam, khép kín và yên tĩnh, tạo cảm giác tách biệt hẳn khỏi nhịp sống bên ngoài.
Một trong nhiều phòng ngủ của ngôi nhà sử dụng vải Suzani từ Uzbekistan kết hợp cùng nội thất Empire bằng gỗ gụ.
Căn phòng xanh với đồ nội thất từ thế kỷ 18, thảm Ba Tư và bình phong Nhật Bản với gam màu trầm chủ đạo.
Ngay từ sảnh vào, các lớp hiện vật đã xuất hiện dày đặc: tranh đặt tựa vào tường, tượng điêu khắc chen giữa bàn console, đồ cổ nằm cạnh vật dụng sử dụng hằng ngày. Dù số lượng hiện vật lớn, không gian vẫn giữ được cảm giác thông thoáng nhờ kích thước phòng rộng và cách các tầng mở ra liên tục với nhau. Cảm giác này giống một căn nhà đã được lấp đầy dần theo thời gian, thay vì được trang trí trong một giai đoạn cố định.
Phòng tắm dành cho khách được thiết kế như một “chiếc tủ kỳ quan” (cabinet of curiosities) – với vỏ sò, tượng thạch cao, tranh khắc quang học Pháp thế kỷ 19 và nhiều vật thể kích thước nhỏ được sắp đặt dày đặc trên tường.
Khu bếp là nơi gia đình sử dụng nhiều nhất. Trong quá trình sửa chữa, họ phát hiện những mảnh gạch Delft cũ nằm bên trong tường, từ đó hình thành ý tưởng phủ kín một mảng tường bằng bộ sưu tập gạch mà gia đình đã tích lũy suốt hơn hai thập niên. Các viên gạch được bổ sung dần qua từng năm, với nhiều họa tiết khác nhau, từ phong cảnh hàng hải tới động vật nhỏ. Một trong những chi tiết đặc biệt nhất là viên gạch có hình hươu cao cổ tí hon nằm giữa nền men xanh trắng.
Phòng ăn mang nét đặc trưng của nhà Flemish cổ. Bên cạnh bàn ăn là chiếc tủ gỗ lớn chứa bộ sưu tập gốm men xanh trắng.
Khu bếp trước đây vốn bị chia làm hai phần riêng biệt. Để mở rộng không gian, gia đình phải tìm một dầm gỗ cổ dài bảy mét từ một đơn vị thu hồi vật liệu cũ tại Bruges nhằm thay thế kết cấu chịu lực. Đảo bếp hiện nay cũng được làm từ các mảng ốp gỗ nguyên bản tìm thấy trong quá trình tháo dỡ nội thất cũ. Thay vì phục dựng thành các mảng tường trang trí, chúng được chuyển thành bề mặt sử dụng hằng ngày.
Xưởng vẽ của Kaat ở tầng áp mái.
Không gian làm việc của Johan được bài trí theo tinh thần các studio hội họa thế kỷ 19.
Tầng áp mái hiện là xưởng vẽ của Kaat Van Doren. Nhờ cấu trúc sâu và phân tầng phức tạp, các hoạt động khác nhau trong nhà có thể diễn ra đồng thời mà không ảnh hưởng lẫn nhau. Trong cùng một ngày, tầng dưới có thể đón khách tới xem đồ cổ, các không gian khác vẫn vận hành theo nhịp sinh hoạt thường nhật của gia đình. Theo thời gian, công trình dần trở thành nơi giao thoa giữa nhà ở, xưởng làm việc, không gian tiếp khách và nơi tụ họp của bạn bè nhiều thế hệ.
Ảnh: Isabel Bronts
Khi nói về tinh thần của ngôi nhà, Johan Van Dijck từng so sánh nó với một chiếc đĩa đất nung cuối thế kỷ 18 đã từng vỡ rồi được ghép lại bằng kẹp kim loại: “Vẻ đẹp nằm ở chính sự mong manh đó. Một chiếc đĩa luôn là thứ kết nối mọi người quanh bàn ăn, và ngôi nhà này cũng hoạt động theo cách tương tự.”
Thực hiện: Bảo Trân | Ảnh: Isabel Bronts | Theo: Cabana Magazine
Xem thêm
Nhà cổ Colonial: Sự đầm ấm thấm đẫm màu sắc cá nhân
Nhà vườn Baan Botanica: Phòng thí nghiệm của những giấc mơ nhiệt đới
